(+354) 561 6173 info@stef.is

Kostir þess að vera meðlimur í STEF

Aðild að STEFi er ókeypis og jafnframt sú þjónusta sem starfsfólk samtakanna veitir einstökum rétthöfum.

Fyrir utan þá hefðbundnu starfsemi STEFs að annast innheimtu höfundaréttargjalda og úthluta þeim til rétthafa, geta þeir rétthafar sem hafa afhent STEF umboð sitt fengið ýmsa viðbótarþjónustu hjá STEFi: 

  • Meðlimir STEFs fá alþjóðlegt höfundanúmer sem er nauðsynlegt til að fá úthlutað fyrir flutning verka þeirra erlendis í gegnum erlend systursamtök STEFs.
  • Í gegnum NCB geta rétthafar fengið höfundaréttargjöld af útgáfu og mekanískri eintakagerð verka þeirra hérlendis sem erlendis. Á það t.d. við um eintakagerð sem á sér stað í gegnum tónlistarveitur eins og iTunes.
  • STEF veitir lögfræðilega ráðgjöf við gerð samninga við forleggjara og annarra samninga sem tónhöfundar gera.
  • STEF veitir lögfræðilega ráðgjöf í tengslum við brot á sæmdarrétti höfunda.

STEF veitir á ári hverju fjölda styrkja til meðlima sinna. Hægt er að sækja um styrki til útgáfu hljóðrita svo og útgáfu nótna. Þá er einnig hægt að sækja um styrki til tónleikaferða. Nánari upplýsingar um styrki STEFs er að finna hér fyrir neðan.

Skráðu þig í STEF

Úthlutanir

Úthlutað er 11 sinnum á ári og skiptast úthlutanir þannig:

  • Aðalúthlutun – 10.desember ár hvert
  • Úthlutun vegna lifandi flutnings innanlands – í maí og nóvember
  • Úthlutun vegna erlends flutnings – í mars, júní, september og nóvember
  • Úthlutun frá NCB vegna útgáfu – í júní og janúar
  • Úthlutun frá NCB vegna tónlistar á netinu – í mars og september
Nánari upplýsingar um úthlutanir

Nánari upplýsingar um úthlutanir

Hvernig er úthlutað til höfunda?
Tekjum sem STEF innheimtir fyrir flutning tónverka, að frádregnum rekstrarkostnaði er úthlutað til tónskálda, textahöfunda og annarra rétthafa er úthlutað nokkrum sinnum á ári eftir því um hvers konar tekjur er að ræða. Tekjum er úthlutað með hliðsjón af úthlutunarreglum STEFs.

Skilagreinar fyrir úthlutanir eru birtar á „Mínum síðum“ þar sem hver og einn rétthafi hefur aðgang að þeim. Kennitala rétthafa er notendanafn hans og fær rétthafi sérstakt lykilorð í fyrsta sinn sem hann skráir sig inn á „Mínar síður“.

Greiðslur eru lagðar inn á bankareikning þann sem rétthafi hefur látið STEF fá upplýsingar um. Hægt er að breyta upplýsingum um bankareikning inn á „Mínum síðum“. Þá er einnig hægt að óska eftir slíkum breytingum með því að senda tölvupóst á info@stef.is eða með því að hringja í síma 561 6173.

Fyrirtæki eða einstaklingur?
Samkvæmt íslenskum höfundalögum er höfundur alltaf einstaklingur og því er einungis hægt að skrá einstaklinga sem höfunda af verkum hjá STEFi og einungis höfundar geta verið eiginlegir meðlimir með kjörgengi til stjórnar og fulltrúaráðs STEFs. Höfundar geta þó ákveðið að fyrirtæki eða aðrir en þeir sjálfir taki við greiðslum fyrir verk þeirra og geta þeir tilkynnt um slíkt til skrifstofu STEFs. Ef fyrirtæki tekur við höfundaréttargreiðslum heldur STEF ekki eftir staðgreiðslu tekjuskatts heldur telur fyrirtækið þá fram tekjurnar og greiðir af þeim tekjuskatt fyrirtækja. Nánari upplýsingar um skattgreiðslur af höfundaréttartekjum eru hér að neðan.

Frumflutningur
Sérstaklega er greitt fyrir frumflutning verks skv. úthlutunarreglum STEFs. Ekki skiptir máli hvort verkið var frumflutt hér á landi eða erlendis né í hvers konar miðli verkið var flutt eða það flutt lifandi á tónleikum eður ei. Greitt er fyrir frumflutning verka í úthlutun STEFs í desember ár hvert.

Við úthlutun fyrir frumflutning skiptir máli flokkun tónverksins skv. reglum STEFs af matsnefnd STEFs. En Flokkun tónverks hefur ekki gildi að öðru leyti við úthlutun STEFs.

Hversu mikið er greitt?
Ein algengasta spurningin sem STEFi berst varðandi úthlutunina er hve mikið sé greitt fyrir hverja “spilun” í útvarpi. Fyrirfram er ekki hægt að segja hversu mikið er greitt fyrir flutning á verki. Það ræðst annars vegar af þeim tekjum sem eru til ráðstöfunar, skv. ársreikningi og hins vegar hversu mikil spilun um er að ræða hjá viðkomandi viðskiptavini STEFs sem hann tilgreinir í skýrslu sinni til samtakanna. Spilun hvers lags gefur viðkomandi höfundi tiltekið magn af punktum eftir því hversu oft lagið er spilað og hversu langt það er (hversu langa spilun það hefur fengið). Heildarpunktafjölda er deilt í þá fjárhæð sem útvarpsstöðin hefur greitt til STEFs og þá sést hve mikið er hægt að greiða fyrir hvern punkt. Þá getur verið mismikið greitt fyrir flutning sama lagsins eftir því á hvaða útvarpsstöð það er spilað, en stærstu útvarpsstöðvarnar greiða hlutfall af heildartekjum sínum í höfundaréttargjöld auk þess sem tónlistarnotkun útvarpsstöðvanna er mismunandi. Þegar greitt er fyrir flutning tónlistar í úvarpi í desember er verið að greiða fyrir útvarpsspilun á árinu á undan, enda koma skýrslur um notkunina eftirá til STEFs.

Við úthlutun STEFs í desember er ekki aðeins greitt fyrir útvarpsflutning. Á skilagreinum má sjá ýmsa aðra liði s.s. tónleika, kvikmyndasýningar, sívinsæl verk, svo og verk sem flutt eru við kirkjulegar athafnir, svo sem giftingar og jarðarfarir.

Úthlutun fyrir lifandi flutning
STEF úthlutar tvisvar sinnum á ári fyrir lifandi flutning á tónleikum eða sambærilegum viðburðum. Undantekning frá þessu er flutningur Sinfóníuhljómsveitar Íslands en úthlutað er fyrir flutning hljómsveitarinnar árlega í desember ár hvert.

Forsenda fyrir úthlutun er að lagalisti yfir flutt verk á tónleikunum hafi borist til STEFs. Tónleikahaldari ber ábyrgð á því að senda inn lagalista en höfundum sem vita af því að lög þeirra hafi verið flutt er engu að síður bent á að það borgi sig að þeir sjálfir láti STEF vita af slíku. Þá er það forsenda einnig fyrir því að hægt sé að úthluta fyrir tónleika að tónleikahaldari hafi greitt höfundaréttargjöld af viðkomandi tónleikum. Almennt greiða tónleikahaldarar 4% af miðaverði í höfundaréttargjöld og af því sem innheimtist heldur STEF eftir 10% í umsýslugjald. Ef ókeypis er á tónleikana eða miðaverð mjög lágt er greitt lágmarksgjald til STEFs sem miðast við fjölda gesta. Sumir tónleikastaðir eru með samning við STEF um að greiða föst árgjöld vegna allra tónleika sem þeir halda og greiða þá ekki hlutfall af miðasölu hverra einstakra tónleika í höfundaréttargjöld.

Sveitarfélög og mörg íþróttafélög greiða höfundaréttargjöld til STEFs vegna notkunnar tónlistar í æsku- og tómstundastarfsemi. Höfundar geta einnig skilað inn lagalistum vegna flutnings tónlistar á viðburðum sem slík félög standa fyrir, þótt það teljist ekki til eiginlegra tónleika.

Hér er hægt að senda inn lagalista: http://stef.is/skopun-tonlistar/tonleikahald/
Nánari upplýsingar um tónleika má sjá hér. http://stef.is/notkun-tonlistar/tonleikar/

Bakgrunnstónlist
STEF innheimtir höfundaréttargjöld frá fjöldanum öllum af viðskiptavinum sem ekki er gert að skila inn sérstökum skýrslum um flutta tónlist. Þetta á t.d. við um veitingastaði, verslanir, heilsuræktarstöðvar, hárgreiðslustöðvar o.s.frv. Almennt tölum við um bakgrunnstónlistarstaði í þessu sambandi. Ef slíkir staðir nýta sér þjónustu sérstakra streymisveita með samning við STEF til að velja fyrir sig tónlist fær STEF upplýsingar um hvaða tónlist er flutt á hverjum stað fyrir sig og getur úthlutað í samræmi við þær upplýsingar. Liggi slíkt ekki fyrir úthlutar STEF að meginstefnu til vegna bakgrunnstónlistar í samræmi við flutning tónlistar í útvarpi. Þá er starfandi á vegum STEFs nefnd sem falið er að skoða sérstaklega flutning bakgrunnstónlistar sem ekki er mikið flutt í útvarpi eins og tónlist sem hentar heilsulindum og nuddstofum. Höfundar geta líka sjálfir sent STEFi lagalista yfir tónlist sem þeir flytja í bakgrunni t.d. fyrir bargesti eða kvöldverðargesti. Er þá notað sama form lagalista og þegar um tónleika er að ræða.

Úthlutanir erlendis frá
STEF er aðili að alþjóðasamtökunum CISAC sem er samband höfundaréttarfélaga um víða veröld. Með gagnkvæmum samningum við systursamtök, sem einnig eru aðilar að CISAC tryggir STEF réttindi erlendra rétthafa hér á landi, og erlend systurfélög tryggja réttindi STEF-félaga í sínu landi. Þannig er höfundaréttargæsla net sem nær um heiminn allan. Hvert félag setur sér sínar reglur innan ramma höfundaréttarins og ákveður innheimtu- og úthlutunaraðferðir sínar. M.a. ræður hvert félag hversu mikið er greitt fyrir ákveðna tegund flutnings, en þær reglur gilda jafnt fyrir innlenda sem erlenda höfunda. Þetta þýðir með öðrum orðum að STEF getur ekki ákveðið hversu mikið eitthvert systurfélag á að greiða fyrir flutning á íslensku verki, en tekur á móti þeirri greiðslu sem send er, enda sé hún í samræmi við úthlutunarreglur viðkomandi félags. Upplýsingar um lengd og gerð verka eru sendar á milli landa til þess að fá sem réttastar greiðslur.

Greiðslur frá erlendum systursamtökum eru að berast allt árið, enda er misjafnt á hvaða árstíma hvert félag sendir úthlutanir sínar. Frá stærri samtökum berast greiðslur ársfjórðungslega en stundum berast greiðslur frá þeim aðeins einu sinni á ári. Skilagreinar sem fylgja greiðslunum sýna hvaða verk voru leikin, hver höfundurinn er og hvernig höfundargreiðslan skiptist. Venjulega er verið að greiða fyrir spilun á næstliðnu ári eða árinu þar á undan. Ljóst er því að kerfið vinnur hægt en þó örugglega. Greiðslum erlendis frá er úthlutað frá STEFi fjórum sinnum á ári, í mars, júní, september og nóvember.

Á skilagreinum STEFs með erlendum úthlutunum má sjá frá hvaða landi greiðslan barst og hvaða verk var verið að leika. Senda þarf skriflega beiðni til þess að fá nánari útlistanir á því hvernig greiðslan er til komin, en þó er engin trygging fyrir því að erlenda skilagreinin veiti frekari upplýsingar en koma fram á skilagrein STEFs.

STEF aðstoðar gjarnan meðlimi sína við að tryggja sér greiðslur fyrir lifandi flutning erlendis frá. Til að slíkt sé gerlegt þarf STEF að hafa upplýsingar um tónleikaferðir meðlima sinna erlendis svo og lagalista yfir flutt verk. Best er að senda slíkar upplýsingar á netfangið info@stef.is

Úthlutanir frá NCB
Úthlutanir frá NCB koma fjórum sinnum á ári og eru sendar áfram eftir að unnið hefur verið úr gögnum NCB á skrifstofu STEFs. Tvisvar sinnum á ári vegna útgáfu hljóðrita og tvisvar sinnum á ári vegna tekna frá tónlistarveitum á netinu.
Greiðslur fyrir sölu á hljóðritum á fyrri hluta árs (janúar-júní) eru sendar rétthöfum í byrjun janúar, um það bil fjórum vikum eftir að aðalúthlutun hefur verið send í desember, en greiðslur fyrir sölu á hljóðritum seinni hluta ársins (júlí-desember) eru venjulega sendar út fyrstu vikuna í júlí árið eftir. Ræðst þetta af uppgjörstímabili útgefenda með fastan samning sem gera upp fyrir seld eintök.
Ekki er greitt jafnmikið fyrir öll lög á sama hljóðriti, heldur fer greiðslan eftir því hvað verkið er langt. Er þá reiknað hlutfall lagsins miðað við heildartímann. Þetta hlutfall kemur fram á skilagreininni sem prósentutala: hlutdeild í hljóðriti. Meira fæst greitt fyrir langt lag en stutt.

Hver fær úthlutað að rétthafanum látnum?
Samkvæmt íslenskum höfundalögum er verk verndað af höfundarétti í sjötíu ár frá lokum þess almanaksárs sem höfundur deyr. Við landát höfundar fellur höfundarétturinn til erfingja hans í samræmi við erfðalög og erfðaskrá ef slík ráðstöfun arfs liggur fyrir. Oftast er um fleiri en einn erfingja að ræða, en því miður getur STEF að jafnaði ekki greitt þeim hverjum fyrir sig, heldur er nauðsynlegt að erfingjarnir tilnefni einn aðila, t.d. einn úr sínum hópi, til þess að taka við höfundarréttargreiðslum fyrir hönd allra erfingjanna. Er það í samræmi við ákvæði samþykkta STEFs sem viðkomandi rétthafi hefur skuldbundið sig og erfingja sína til að fylgja.

Skattur af höfundaréttartekjum
Samkvæmt lögum 90/2003 um tekjuskatt eru skattskyldar tekjur m.a. „Endurgjald til höfunda og rétthafa fyrir hvers konar hugverk, bókmenntir og listir eða listaverk, hvort sem um er að ræða afnot eða sölu.“ Af þessu leiðir að greiða þarf almennan tekjuskatt af höfundaréttargreiðslum frá STEFi. Fari úthlutuð fjárhæð ári yfir lágmark, sem RSK ákveður ( nú kr. 450.000 á ári) heldur STEF eftir staðgreiðslu af öllum úthlutuðum höfundaréttargreiðslum ársins og skilar til skattyfirvalda. Höfundaréttartekjur frá STEFi eru forskráðar á skattframtöl höfunda. Ef einn erfingi tekur við höfundaréttargreiðslum f.h. fleiri erfingja koma tekjurnar forskráðar á hans skattframtal og þarf hann því að gera á því breytingar í samræmi við það hvernig hann skiptir tekjunum milli sín og annarra erfingja ef um slíkt er að ræða.

Hægt er að skila svokallaðri verktakayfirlýsingu til STEFs þar sem fram kemur að viðkomandi rétthafi lýsir því yfir að hann muni sjálfur standa skil á staðgreiðslu opinberra gjalda af höfundaréttartekjum, nú og þar til annað er tilkynnt, sem sjálfstæður atvinnurekandi. Eyðublað fyrir slíka verktakayfirlýsingu er að finna á heimasíðu STEFs. Sé slíkri yfirlýsingu skilað til STEFs, dregur STEF ekki frá staðgreiðslu af úthlutuðum greiðslum. Á móti verður viðkomandi aðili að telja fram til skatts sem sjálfstæður atvinnurekandi, þ.e.a.s. aðili, sem vinnur hjá sjálfum sér. Í þeim tilvikum sem rétthafar skila inn verktakayfirlýsingum er þó ekki er gerð krafa um að þeir sýni fram á að þeir hafi framselt höfundarétt sinn til félags í sinni eigu, enda geta rétthafar verið með rekstur sinn í einkafirma sem hefur sömu kennitölu og þeir sjálfir, ef þeir svo kjósa. Þegar um er að ræða einkafirma greiðir það sama tekjuskatt og launamaður, en hins vegar er hægt að draga hefðbundinn rekstrarkostnað frá skattstofni. Höfundar geta einnig framvísað STEFi samning um framsal fjárhaglegs hluta höfundaréttar síns til annars aðila. Getur slíkur aðili t.d. verið einkahlutafélag í þeirra eigu. Í slíkum tilvikum greiðir STEF þá höfundaréttargreiðslur beint til viðkomandi félags án þess að halda eftir staðgreiðslu. Félagið stendur síðan skil á skatti af höfundaréttargreiðslunum eins og öðrum tekjum sínum skv. reglum um skattlagningu viðkomandi félagsforms

Úthlutunarreglur STEFs

Úthlutunarreglur STEFs – um úthlutun á þóknun fyrir opinberan flutning tónverka

1. grein
Höfundaréttargreiðslum þeim, sem Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar (STEFi) ber að greiða tónskáldum, textahöfundum og öðrum rétthöfum fyrir flutning tónverka, skal úthlutað samkvæmt höfundalögum og þeim reglum sem hér fara á eftir.

2. grein – Almennar meginreglur um úthlutun

Höfundaréttargjöldum sem STEF innheimtir fyrir flutning tónverka (að frádregnum rekstrarkostnaði og öðrum kostnaði við starfsemi samtakanna) að meðtöldu framlagi í Tónmenntasjóð til menningarmála, skal úthlutað til rétthafa eftir á, miðað við flutning tónverka þeirra á því ári sem gjöldin falla til.

Tillit skal tekið til eftirtalinna sjónarmiða við úthlutun á höfundaréttargreiðslum eftir því sem við á:

  1. Kostnaðar við innheimtu höfundaréttargjalda á viðkomandi sviði, þannig að úthlutað sé tiltölulega hærri greiðslum eftir því sem sá kostnaður er lægri.
  2. Hlutfalls verndaðrar tónlistar af því efni, sem flutt er, til dæmis í dagskrá útvarpsstöðva eða á tónleikum, þannig að hærri greiðslum sé úthlutað eftir því sem hlutfallið eykst.

3. grein – Framlag í Tónmenntasjóð STEFs til menningarmála

Framlag í Tónmenntasjóð STEFs til menningarmála má nema allt að 10% af innheimtum höfundaréttargjöldum, að frádregnum kostnaði, eftir ákvörðun aðalfundar samtakanna hverju sinni.

4. grein – Úthlutunarflokkar

Höfundarréttargreiðslum skv. 2. grein skal úthlutað í sem mestu samræmi við þau gjöld sem innheimt eru fyrir flutning hvers tónverks um sig. Úthlutun höfundaréttargreiðslna tekur mið af eftirtöldum flokkum, eins og nánar er kveðið á um í 5. grein:

Tónlist í útvarpi, þ.e. í hljóðvarpi og sjónvarpi.
Tónleikar Sinfóníuhljómsveitar Íslands.
Aðrir sinfónískir tónleikar en þeir sem tilgreindir eru í 2. tl. svo og kammer- og kórtónleikar.
Vísna-, djass- og popptónleikar
Dansleikir og aðrar samkomur en tónleikar.
Bakgrunnstónlist, svo sem á veitingastöðum og í verslunum.
Tónlist við kirkjulegar athafnir.
Tónlist í kvikmyndahúsum og á kvikmyndasýningum.
Tónlist í leikhúsum og á leiksýningum.
Tónlist á Internetinu.
Frumflutningur.

5. grein – Úthlutun byggist á tiltækum upplýsingum

Úthlutun höfundaréttargreiðslna miðast við þær upplýsingar um flutning tónverka sem STEFi berast eða samtökin afla með öðrum hætti. Ber útvarps- og sjónvarpsstöðvum að láta STEFi í té ítarlegar tónlistarskýrslur yfir allar útsendingar. Þá ber tónleikahöldurum að láta STEFi í té skýrslur yfir lifandi tónlistarflutning, leikhúsum að skila inn skýrslum fyrir sviðstónlist, tónlistarveitum að senda inn skýrslur yfir vefstreymi og niðurhal. Upplýsinga er aflað um tónlist í kvikmyndahúsum, eins og lýst er nánar í grein 5.1 – 5.5. Af hagkvæmni- og kostnaðarástæðum er hins vegar ekki gerð krafa um upplýsingar fluttra tónverka í öllum tilvikum.

Meginreglan varðandi úthlutun höfundaréttargreiðslna vegna tónlistarflutnings, þar sem STEF fær litlar sem engar upplýsingar um flutning tónverka líkt og í flokki 5 og 6, er að úthlutað er í samræmi við upplýsingar um flutning tónlistar í útvarpi. Ef unnt er að afla frekari upplýsinga um flutning tónlistar sem fellur innan þessara flokka, án óeðlilegs kostnaðar, með því að nota úrtak af fluttum tónverkum, má einnig byggja úthlutun í þessum flokkum á slíkum upplýsingum. Úrtök er til dæmis hægt að fá hjá hljómsveitum sem flytja tónlist á dansleikjum og öðrum samkomum og hjá tónlistarveitum sem streyma tónlist til verslana og veitingahúsa. Ákvarðanir um úrtakanotkun skulu teknar af stjórn STEFs. Ef upplýsinga hefur verið aflað með úrtaki, er miðað við slíkar upplýsingar til helmings á móti upplýsingum um flutta tónlist í útvarpi. Úthlutun í þessum tilvikum skal vera í eins nákvæmu samræmi við raunverulega tónlistarnotkun og unnt er. Úrtök skulu valin handahófskennt og leitast við að tryggja að rétthöfum sé ekki mismunað umfram það sem slík úthlutunaraðferð hefur í för með sér.

5.1 Hljóðvarp og sjónvarp

Úthlutun höfundaréttargreiðslna fyrir flutning í hljóðvarpi og sjónvarpi byggist á þeim höfundaréttargjöldum sem innheimt eru af sérhverri hljóðvarps- og sjónvarpsstöð og skýrslum yfir opinberan flutning tónlistar samkvæmt samningum milli STEFs og viðkomandi fyrirtækis. Úthluta skal sérstaklega fyrir flutning á hverri og einni útvarps- eða sjónvarpsstöð og, eftir því sem við á, hverri og einni útvarps- og sjónvarpsrás. Í þeim tilfellum að útvarps- eða sjónvarpsútsendingar eru innan takmarkaðs landfræðilegs svæðis og innheimt höfundarréttargjöld óveruleg, skal úthlutunin byggjast á tónlistarskýrslum sem aðrar stöðvar af svipuðum toga láta í té.

5.2 Lifandi flutningur

Úthlutun höfundaréttargreiðslna fyrir lifandi flutning tónlistar byggist á innheimtu höfundaréttargjalda af hverjum tónleikum fyrir sig og þeim tónlistarskýrslum sem tónleikahaldarar og/eða viðkomandi listamenn eða rétthafar skila til STEFs. Í þeim tilvikum sem STEF hefur undirritað samning við tónleikastað sem greiðir fasta fjárhæð höfundaréttargjalds á ári og höfundaréttargjöld af hverjum atburði fyrir sig eru óveruleg, byggist úthlutunin á tónlistarskýrslum sem STEFi berast um flutning tónlistar á viðkomandi stað.

Sé um að ræða tónleika sem kenndir eru við eina hljómsveit eða flytjanda og áheyrendur eru fleiri en 1.000 skulu 90% höfundaréttargreiðslna af tónleikunum koma í hlut rétthafa tónlistar sem flutt er af viðkomandi hljómsveit eða flytjanda. Rétthafar tónlistar sem flutt er af öðrum hljómsveitum eða flytjendum, svo sem „upphitunarhljómsveitum“, fá í sinn hlut 10% af höfundaréttargreiðslna vegna tónleikanna.

5.3 Sviðstónlist

Úthlutun fyrir sviðstónlist byggist á höfundaréttargjöldum sem innheimt eru af hverju leikhúsi fyrir sig eða þeim sem setur upp leikverk og þeim tónlistarskýrslum sem leikhúsunum eða öðrum þeim sem setja upp leikverk ber að láta STEFi í té samkvæmt samningum milli STEFs og viðkomandi aðila.

5.4 Kvikmyndatónlist

Úthlutun fyrir kvikmyndatónlist sem flutt er í kvikmyndahúsum byggist á upplýsingum um aðgöngumiðasölu. Úthlutun fyrir kvikmyndir sem sýndar eru í flugvélum eða á öðrum opinberum vettvangi byggist á tónlistarskýrslum sem rekstraraðilar láta STEFi í té.

5.5 Interneti

Úthlutun fyrir opinberan tónlistarflutning á Internetinu byggist á höfundaréttargjöldum sem innheimt eru af sérhverjum þjónustuaðila á Internetinu og tónlistarskýrslum frá sama aðila. Höfundaréttargreiðslum vegna niðurhals tónlistar af Internetinu (upptökuréttur) er úthlutað af Norrænu höfundarréttaskrifstofunni, Nordic Copyright Bureau.

5.6 Frumflutningur

Úthlutað er sérstaklega fyrir frumflutning verks. Frumflutningur tekur til hvers nýs verks sem meðlimir samtakanna hafa skráð og sýnt hefur verið fram á frumflutning hérlendis. Frumflutningur tekur einnig til meðlima erlendra höfundasamtaka sem eiga ný verk sem hafa verið heimsfrumflutt hér á landi. Höfundur ber ábyrgð á að tilkynna frumflutning til skrifstofu STEFs.

6. grein – Skráning tónverka

Tónverk eru skráð í gagnagrunn STEFs samkvæmt þeim upplýsingum um tónverkið sem fram koma á tilkynningu um verk og viðkomandi rétthafar láta STEFi í té. Tónverk er aðeins hæft til úthlutunar höfundaréttargreiðslna ef viðeigandi upplýsingar um tónverkið hafa verið skráðar. Meginreglan er að einungis er tekið á móti einni tilkynningu um skráningu fyrir hvert verk og skal tilkynningin vera réttilega undirrituð af öllum rétthöfum. Sérstök skráning skal gerð fyrir hverja útgáfu tónverksins.

STEFi er heimilt að skrá verk og úthluta samkvæmt skráningunni afturvirkt í allt að fjögur ár, ef rétthafi getur sannað á fullnægjandi hátt að tónverkið hafi ekki verið skráð vegna vanrækslu af hálfu annars rétthafa eða vegna ytri aðstæðna.

Skráningu tónverks má aðeins breyta með nýrri tilkynningu um verk sem er undirrituð af öllum þeim sem undirrituðu upphaflegu tilkynninguna.

Höfundaréttur á verki er óháður skráningu STEFs á tónverki.

STEF axlar enga ábyrgð og veitir enga tryggingu gegn skaða sem aðili getur orðið fyrir í tengslum við úthlutun höfundaréttargreiðslna eða við verndun á höfundarétti sem rekja má til rangra eða ófullnægjandi tilkynninga um verk.

Rétthafar mega aðeins skoða skráningu á sínum eigin verkum.

7 . grein – Skipting á höfundaréttargreiðslum milli rétthafa

Greiðslum á höfundaréttargreiðslum fyrir flutning tónverks, ásamt höfundaréttargreiðslum fyrir upptökuréttindi skal skipt í allt að 12 jafna hluta. Skulu rétthafar hljóta hver um sig tiltekinn hluta af höfundaréttargreiðslum eins og hér greinir, nema um annað hafi verið samið:

TónskáldÚtsetjariTextahöf.
Tónverk án texta12--
Tónverk með texta, ef textahöfundur er óþekktur eða nýtur ekki höfundarréttarverndar8--
Útsett tónverk án texta**102-
Útsett tónverk með texta, ef textahöfundur er óþekktur eða nýtur ekki höfundarréttarverndar**62-
Tónverk samið við eldri texta8-4
Útsett tónverk samið við eldri texta**624
Útsett tónverk án texta, ef höfundur er óþekktur eða nýtur ekki höfundarréttarverndar ***-3-
Texti með tónverki, ef höfundur er óþekktur eða nýtur ekki höfundarréttarverndar--6
Texti við útsett tónverk, ef höfundur er óþekktur eða nýtur ekki höfundarréttarverndar-26
Tónverk og texti, samið samtímis eða texti saminn við eldra tónverk*6-6
Tónverk og texti, samið samtímis, útsett **426

**  Skipting milli tónhöfundar og útsetjara er samkomulagsatriði þeirra. Almennt er miðað við að útsetjari fái 2/12 fyrir útsetninguna sem tekinn er af hlut tónhöfundar. Í undantekningartilvikum þegar um mjög flóknar útsetningar er að ræða getur útsetjari fengið 3/12 með samþykki tónhöfundar.* Þegar tónverk og texti eru samin samtímis skulu tónskáld og textahöfundur og útsetjari, eftir því sem við á, tilkynna STEFi um það á þar til gerðum eyðublöðum og tilgreina skiptinguna.

*** Sjá nánar reglur STEFs um útsetningar þjóðlaga.

8. grein – Úthlutun höfundaréttargreiðslna til meðlima annarra höfundaréttarsamtaka

Höfundaréttargreiðslum til rétthafa, sem aðild eiga að systursamtökum STEFs erlendis, skal úthlutað fyrir milligöngu sænsku systursamtakanna, STIM, í samræmi við gagnkvæma samninga sem STEF hefur gert við viðkomandi samtök. Við þá úthlutun skal fylgt sömu reglum og við úthlutun til rétthafa sem aðild eiga að STEFi, eins og tilgreint er í greinum 2 til 7 hér að ofan. Úthlutun til erlendra rétthafa skal í það minnsta eiga sér stað einu sinni á ári, á sama hátt og úthlutað er til rétthafa sem aðild eiga að að STEFi, og skal stjórn STEFs ákveða dagsetningu úthlutunarinnar.

9. grein – Aðrar úthlutanir

9.1  Úthlutun höfundaréttargreiðslna fyrir upptökuréttindi

Norræna höfundaréttarskrifstofan, Nordisk Copyright Bureau (NBC), annast innheimtu og úthlutun höfundaréttargreiðslna fyrir upptökurétt til rétthafa innan STEFs, samkvæmt samningi milli STEFs og NCB.

9.2 Úthlutun höfundaréttargreiðslna frá öðrum höfundaréttarsamtökum

Erlend höfundaréttarsamtök sem annast hagsmunagæslu fyrir rétthafa innan STEFs, samkvæmt gagnkvæmum samningum, annast úthlutun höfundaréttargreiðslna til STEFs fyrir íslenska tónlist sem flutt er í þeirra umdæmi. Tímasetning þessara úthlutana er mismunandi eftir höfundaréttarsamtökum

9.3  Óþekkt tónverk

STEF gerir sitt ýtrasta til að bera kennsl á tónverk sem tilkynnt er um flutning á. Þetta er gert með því að bera saman skýrslur við gagnagrunn STEFs, bæði sjálfvirkt og handvirkt. Ef tónverkið er enn óþekkt tekur eftirfarandi ferli við:

  1. Ef höfundurinn er þekktur er haft samband við hann og skráning á tónverkinu á sér stað samkvæmt tilkynningu um verk.
  2. Tónverkið er borið handvirkt saman við Nord-Doc gagnagrunninn og aðrar upplýsingar á Internetinu.
  3. Í því tilviki að engin samsvörun finnst, er óþekkta tónverkinu bætt við lista af óþekktum tónverkum sem er yfirfarinn ársfjórðungslega, þ.e. fyrir sérhverja úthlutun. Öllum tónverkum er bætt við listann án skilyrða um lágmarks höfundaréttargreiðslur.

Höfundaréttargreiðslum fyrir notkun á óþekktum tónverkum og höfundaréttargreiðslum sem haldið er eftir vegna lágmarksreglunnar sem tilgreind er í 10. grein,  er úthlutað hlutfallslega til rétthafa þekktra tónverka.

10. grein – Útborgun höfundaréttargreiðslna

Úthlutun höfundaréttargreiðslna á sér stað í það minnsta einu sinni á ári og er dagsetning úthlutunar ákveðin af stjórn STEFs.

Höfundaréttargreiðslur skulu lagðar inn á bankareikning samkvæmt fyrirmælum viðkomandi rétthafa. Sérhver rétthafi ber ábyrgð á að tilkynna STEFi um breytingar á bankaupplýsingum sínum.

Ef höfundaréttargreiðslur til rétthafa ná ekki því lágmarki sem stjórn STEFs ákveður, skal bæta þeim við greiðslur næsta árs í allt að fjögur ár, en að þeim tíma liðnum fyrnast þær.

Höfundaréttargreiðslur eru skattlagðar samkvæmt lögum um tekjuskatt áður en unnt er að greiða þær viðkomandi rétthafa.

Stjórn STEFs getur í hagræðingarskyni ákveðið að úthluta greiðslum vegna opinbers flutnings tiltekins tónverks eða tónverka til takmarkaðs hóps rétthafa. Sé um að ræða fleiri en einn erfingja tónskálds eða textahöfundar, skal greiðslum úthlutað til sameiginlegs umboðsmanns þeirra.

11. grein – Athugasemdir við úthlutun

Rétthafar skulu gera athugasemd innan þriggja mánaða frá þeirri dagsetningu sem þeim berst tilkynning um úthlutun, ef tryggja á að leiðrétting eigi sér stað í aukaúthlutun. Að öðrum kosti þarf rétthafi að bíða til næstu úthlutunar eftir leiðréttingu. Athugasemd við úthlutun er þó aldrei hægt að gera síðar en innan tveggja ára frá því að úthlutun á sér stað. STEF skal halda eftir viðeigandi fjárhæð af árstekjum sínum til þess að mæta kröfum í samræmi við þessa grein.

12. grein – Ágreiningur

Stjórn STEFs skal kveða upp úrskurð í öllum ágreiningi sem varða túlkun á þessum reglum. Ákvörðun stjórnarinnar má vísa til fulltrúaráðs STEFs til lokaniðurstöðu.

13. grein – Gildistími

Reglur þessar, sem koma í stað eldri úthlutunarreglna frá 7. maí 2011, öðlast gildi hinn 1. janúar 2012 og skulu gilda um úthlutun tekna sem aflað er frá og með þeirri dagsetningu.

Þannig samþykkt af fulltrúaráði STEFs hinn 13.  desember 2011 og breytt á fundi ráðsins þann 13. desember 2012 og þann 7. maí 2016.

VIÐAUKI 1

Úthlutun endurgjalds vegna upptöku verka til einkanota

Í samræmi við höfundalög sem skilgreina rétt á endurgjaldi vegna upptöku verka til einkanota sem sui generis, gilda eftirfarandi reglur um úthlutun endurgjalds sem STEF veitir viðtöku frá IHM, Innheimtumiðstöð gjalda, fyrir hönd tónskálda, textahöfunda og annarra rétthafa á tónverkum.

  1. Samkvæmt höfundalögum, eiga einungis rétthafar þeirra tónverka, sem hafa verið send út í útvarpi eða sjónvarpi, eða hljóðrituð í hljóðrænu- eða sjónrænu formi til útgáfu, rétt til endurgjaldsins
  2. Markmiðið við úthlutun endurgjaldsins er að bæta höfundum eins nákvæmlega og unnt er tjón vegna upptöku verka þeirra til einkanota sem á sér stað á Íslandi ár hvert.
  3. Greiðslur til rétthafa, sem eru aðilar að STEFi, fara í gegnum STEF og byggjast á úthlutun höfundaréttargreiðslna samtakanna vegna opinbers flutnings og hljóðritunar til útgáfu verka á Íslandi eins og stjórn STEFs ákveður á hverjum tíma.
  4. Greiðslur til rétthafa, sem eru aðilar að erlendum höfundaréttarsamtökum, fara í  gegnum viðkomandi samtök samkvæmt ákvörðun stjórnar STEFs ár hvert. Úthlutun höfundaréttargreiðslna til erlendra samtaka byggist á hlutfalli tónverka rétthafa þeirra, sem hafa verið flutt og hljóðrituð til útgáfu á Íslandi, í samanburði við önnur tónverk, samkvæmt gagnkvæmum samningum milli STEFs og viðkomandi samtaka. Samkvæmt höfundalögum skal einungis úthlutað til rétthafa sem hafa búsetu í löndum með sambærilegar reglur um endurgjald vegna upptöku verka til einkanota.

Greiðslum frá öðrum höfundaréttarsamtökum sem berast til STEFs, eða Norrænu höfundarréttarskrifstofunnar NCB, samkvæmt gagnkvæmum samningum milli STEFs og viðkomandi samtaka, er úthlutað til aðila STEFs í hlutfalli við hlutdeild þeirra í höfundaréttargreiðslum fyrir flutningsrétt og upptökurétt,  án þess að nokkur kostnaður sé dreginn frá slíkum greiðslum.

Flokkun tónverka

Flokkun tónverka

Fyrir STEF starfar sérstök matsnefnd sem hefur það hlutverk að meta tónverk í mismunandi flokka. Helstu flokkar verka eru dægurlög, óperur, óperettur og söngleikir, stærri hljómsveitarverk, einleiks, samleiks- og kammertónlist. Öll verk sem skráð eru hjá STEFi fara sjálfkrafa í flokk dægurlaga nema óskað sé eftir mati á þeim.

Mat verks í flokk hefur áhrif á úthlutun STEFs fyrir frumflutning verksins (en ekki annan flutning verksins). Ekki skiptir máli að þessu leyti hvar frumflutningurinn á sér stað, hvort hann eigi sér t.d. stað í útvarpi, á netinu eða á tónleikum. Ástæða þess að STEF úthlutar sérstaklega fyrir frumflutning er að samtökin vilja styðja á þennan hátt við nýsköpun verka. Geta allir meðlimir STEFs óskað eftir mati á verki sínu með því að skila inn nótum eða hljóðriti af verkinu. Verk meðlima Tónskáldafélags Íslands fara sjálfkrafa í mat.

Í matsnefnd eiga sæti tveir menn, annar tilnefndur af Tónskáldafélagi Íslands, hinn af Félagi tónskálda og textahöfunda, og samþykkir stjórn STEFs tilnefninguna. Úrskurði matsnefndar geta höfundar skotið til úrskurðarnefndar telji þeir á sér brotið við flokkun verks sem þeir hafa samið.

Mat á tónverkum fram að jafnaði einu sinni á ári að hausti. Þegar skráður er flutningur á óútgefnu verki af tónlistarskýrslum útvarps eða í tengslum við tónleikahald og ljóst er að meta eigi verkið, er leitað eftir nótum af verkinu hjá ITM (Íslenskri tónverkamiðstöð) til þess að hægt sé að meta það. Finnist nótur ekki þar er leitað til tónskálds eftir nótum eða upptöku af verkinu. Tónskáld geta hvenær sem er lagt inn nótur að verkum sínum til að láta meta þau, en matið fer ekki fram fyrr en ljóst er að verkið hefur verið flutt opinberlega.

Gagnlegar upplýsingar fyrir höfunda

Höfundaréttur

Höfundalög nr 73/1972 má finna á vef Alþingis: http://www.althingi.is/lagas/138b/1972073.html

Bernarsáttmálinn

Bernarsáttmálinn tók gildi 5. desember 1887 og höfðu þá níu ríki staðfest hann, þ.á m. evrópsku stórveldin Belgía, Bretland, Frakkland, Ítalía, Spánn og Þýskaland. Norðurlöndin voru ekki meðal stofnaðila að sáttmálanum, heldur gerðust þau aðilar að honum síðar, fyrst Noregur 1896, þá Danmörk 1903, Svíþjóð 1904, Finnland 1928 og loks Ísland 1947. Hinn 1. janúar 1995 voru 109 ríki orðin aðili að sáttmálaunum.

Það markaði þáttaskil við gildistöku sáttmálans að þá hlaut sú regla fyrst alþjóðlega viðurkenningu að hvert aðildarríki skuli veita verkum frá öllum öðrum aðildarríkjum sömu vernd og eigin verkum (“The Rule on National Treatment”). Önnur mikilvæg grein er í 5. gr. sáttmálans og segir að “höfunar skulu njóta réttinda þessara án nokkurra formskilyrða”, sem þýðir að vernd höfundaréttar má ekki vera bundin neins konar formlegum skilyrðum eins og því að verkið sér sérstaklega skráð, að eintak sé afhent af verkinu eða eintök af því merkt á einhvern sérstakan hátt. Hafa verður þó í huga að sáttmálinn tekur einungis til erlendra höfunda þannig að aðildarríkjunum er í sjálfsvald sett hvort þau gera slíkar formkröfur til verka eigin höfunda.

Í sáttmálanum var frá upphafi gengið út frá því að hann skyldi tekinn til endurskoðunar að fenginni reynslu og hefur honum alls verið breytt sjö sinnum, síðast í París 1971.

Efnisreglum sáttmálans má skipta í tvennt: Annars vegar í reglur, sem aðildarríkin eru skuldbundin til þess að taka upp í höfundalög sín, og hins vegar frávíkjanlegar reglur sem eru aðeins leiðbeinandi en ekki skuldbindandi fyrir ríki þau sem gerst hafa aðilar að sáttmálanum.

Sáttmálinn er gerður á frönsku og ensku, en rísi ágreiningur um skilning á einstökum ákvæðum skal farið eftir franska textanum. Hafa ber þetta atriði í huga þegar stuðst er við þýðingar á sáttmálanum eins og þá íslensku sem birt er í fylgiskjali með lögum nr. 80/1972 (Opnast í nýjum vafraglugga). Í 1. mgr. 7. gr. sáttmálans er kveðið á um það að gildistími höfundaréttar skuli haldast í 50 ár eftir lát höfundar. Sum aðildarríkin, sem gerst höfðu aðilar að sáttmálanum fyrir 1948, hafa ákveðið að halda skemmri gildistíma samkvæmt sérstakri heimild, en önnur hafa lengt verndartímann. Þetta hefur í för með sér að verndartími höfundaréttar er mismunandi í aðildarríkjunum, allt frá 25 árum upp í 99 ár eftir lát höfundar. Í flestum aðildarríkjunum er gildistíminn annað hvort 50 eða 70 ár. Á Íslandi hefur hann verið 70 ár frá því 1. janúar 1997.

Tónlist í sjónvarp, kvikmyndir og auglýsingar

Hvernig kem ég tónlist í sjónvarp, kvikmyndir og auglýsingar

 

Hvað gera tónlistarráðgjafar?

Flestar stærri auglýsingastofur svo og framleiðendur sjónvarpsefnis og kvikmynda eru með sérstaka tónlistarráðgjafa (e. music supervisors) sem hafa það hlutverk að velja tónlist fyrir þá.  Einnig eru starfandi sjálfstæðir tónlistarráðgjafar sem hafa það hlutverk að finna réttu tónlistina fyrir aðra tónlistarráðgjafa.  Til þess að koma tónlist sinni að í þau verkefni sem tónlistarráðgjafar vinna að er nauðsynlegt að þeir hafi verkin aðgengileg hjá sér í gagnabönkum því oftast er tímarammi þeirra til að finna réttu tónlistina mjög skammur. Nauðsynlegt er því að vinna að því að afla sér tengsla við tónlistarráðgjafa og veita þeim heimild til að semja um leyfi fyrir tónlistina við viðkomandi framleiðendur efnis.  Helst vilja þeir geta samið um slíkt án þess að bera það undir viðkomandi höfund í hvert og eitt skipti enda tefur það verkið og er erfiðara fyrir þá að stinga upp á viðkomandi verki sem möguleika.   

 

Hvað kostar þessi vinna?

Oftast vinna tónlistarráðgjafar á þann hátt að þeir taka tiltekna prósentu (oft 20%) af hljóðsetningargjaldinu sem þeir semja um. Það er því þeim í hag að semja um gott verð fyrir hönd höfunda.  

 

Hvað fær höfundurinn?

Höfundurinn fær venjulega greidda eingreiðslu fyrir hljóðsetningarleyfið sem er mjög mismunandi há eftir verkefnum.  Því til viðbótar fær höfundurinn síðan viðbótargreiðslur síðar eftir því hvar og hversu oft viðkomandi efni er sýnt.  Þetta er oft nefnt „back-end“ greiðslur á ensku. Þessar greiðslur koma í gegnum STEF.  Til að tryggja þessar greiðslur er góð regla að láta STEF vita af því hvar og hvenær viðkomandi efni er sýnt og getur þá STEF haft samband við systursamtök sín í viðkomandi löndum og haft þannig eftirlit með því að greiðslurnar berist örugglega.

 

Hvernig hef ég samband við tónlistarráðgjafa?

Venjulega er ekki erfitt að finna á netinu hverjir eru tónlistarráðgjafar hvers einasta þáttar sem birtist í sjónvarpi. Ef þú telur að lagið þitt passi vel t.d. við tónlistarstefnu tiltekinnar þáttaraðar getur verið sniðugt að finna hver tónlistarráðgjafinn er og senda honum í framhaldi tölvupóst eða hafa samband við hann á annan hátt.

Gott ráð er að senda ekki öll verk sín í einni bendu til viðkomandi aðila, heldur byrja á því að velja eitt eða tvö lög og senda fyrst og síðan eftir að tengslum hefur verið náð er hægt að senda meira.  Gott er einnig að hafa í huga að tónlistarráðgjafar fá jafnvel hundruði pósta á dag með nýrri tónlist og því þarf að vanda sig og helst finna leið til að standa út úr, t.d. með því að segjast vera frá Íslandi.

 

Merkingar (tagging)

Aldrei verður það of oft sagt hversu miklu máli það skiptir að öll verkin sem send eru séu merkt með upplýsingum um hvernig sé hægt að hafa samband við viðkomandi.  Ekki er nægilegt að slíkar upplýsingar komi fram í tölvupósti, heldur þarf að hafa þær einnig í merkingum á verkinu sjálfu, þ.e.a.s. í heiti viðkomandi lags eða viðhengis, eftir því sem hægt er.  Þetta er vegna þess að oft eru verkin sjálf í framhaldinu aðskilin tölvupóstinum og þá getur vantar upplýsingar um hver höfundurinn sé og hvernig hægt sé að ná í hann.  

 

Hægt að hlaða niður sendu verki – ekki einungis streyma

Þegar verk eru send á tónlistarráðgjafa, ekki senda tengil á síðu sem er einungis opin í takmarkaðan tíma, því hugsanlega kemur nafn þitt upp í hugann á þeim eftir ár eða meira og þá gengur ekki að ekki sé hægt að hlusta á verkin sem þú sendir.  Flestir tónlistarráðgjafar vilja helst fá send verkin í því formi að þau geta hlaðið þeim niður hjá sér, en ekki eingöngu streymt þeim.

 

Lýsing á hvernig réttindamálum er háttað

Mikilvægt er að hafa í huga þegar verkum er komið á framfæri við tónlistarráðgjafa að fram komi í póstinum hvernig réttindamálum er háttað.  

Þannig þarf að koma fram hvort þú sem höfundur eigi allan höfundaréttinn eða hverjir séu þá meðhöfundar þínir.  Ef þið eruð með samning við tónlistarforleggjara (e. publisher) þar sem forleggjarinn fer með ákveðinn hluta höfundaréttarins auk þess sem hann fer venjulega með samningsumboð fyrir höfunda vegna tónlistar í sjónvarp og kvikmyndir, þarf slíkt að koma fram í póstinum og þá hver forleggjarinn er og nauðsynlegar upplýsingar til að ná í hann. Stundum getur slíkt leitt til þess að tónlistarráðgjafarnir vilja síður nota tónlistina því slíkt þýðir meiri vinna fyrir þá og hér getur tíminn skipt höfuðmáli. (Það er þó ekki þar með sagt að fyrir þig sé verra að vera með forleggjara.  Það er einfaldlega bara önnur leið til að koma tónlistinni þinni á framfæri en í gegnum tónlistarráðgjafa.) Þá þarf einnig að koma fram hvort þú hefur sjálfur gefið út hljóðritin sem þú sendir og þar með að þú farir einnig með rétt flytjendanna á hljóðritinu, eða hvort útgáfufyrirtæki eigi réttinn á hljóðritinu (master réttindi).  Ef einhver annar en þú sjálfur á master réttindin þarf að koma fram hver það sé og nauðsynlegar upplýsingar til að ná í viðkomandi.

 

Lýsing á því hvað þú ert að senda

Þegar verk eru send til tónlistarráðgjafa skiptir máli að vera búin að gefa öllum nýjum lögum nafn. Tónlistarráðgjafar vilja ekki fá möppu senda með verki nr. 1, 2, 3, o.s.frv.   Þá er rétt að lýsa stuttlega hvernig verk þetta eru sem þú ert að senda. Sem dæmi um upplýsingar sem þurfa að koma fram er t.d. hvort þetta séu lög með söngkonu / söngvara eða án söngs, á hvaða tungumáli syngur viðkomandi, hvaða hljóðfæri eru á upptökunni o.s.frv.  Jafnvel þótt tónlistarráðgjafarnir hlusti á verkin og flokki þau sjálf, er ekki verra að reyna að lýsa einnig tegund tónlistarinnar.

 

Íslenskir eða enskir textar

Eitt af því sem tónlistarráðgjafar eru nær alltaf spurðir um, hvort einhver möguleiki sé á því að lög með íslenskum textum geti náð inn í erlendar kvikmyndir og sjónvarpsþætti.  Ekkert er því til fyrirstöðu að lög með íslenskum textum geti ratað inn í slík verkefni, en það er þó mun ólíklegra en hitt.  A.m.k. er nauðsynlegt að til sé enskur texti á blaði og að hann sé sendur með, því það fyrsta sem tónlistarráðgjafarnir vilja skoða er hvað textinn þýðir í raun.  Ef til er góður enskur lýrískur texti, þ.e.a.s. sem hægt er að syngja, er góð regla að taka upp útgáfu á ensku um leið og íslensku útgáfuna, jafnvel þótt ekki sé ætlunin að gefa lagið út á ensku.  

 

Einungis hljóðfæraleikur

Við upptökur er mikilvægt að eiga alltaf upptöku á verkinu með hljóðfæraleik eingöngu (án söngs), en slíkt verk getur nýst mjög vel fyrir sjónvarp og kvikmyndir þar sem leikstjórar og tónlistarráðgjafar telja sönginn og textann oft vera til óþurftar t.d. af því að talað mál er sett yfir verkið.  Textinn sjálfur takmarkar oft einnig notkunarmöguleika verksins þar sem eingöngu er hægt að nota verkið með textanum í senum sem passa við textann.

 

Myndefni (Artwork)   

Það hefur færst í aukana að fyrirtæki semji um lægri þóknun fyrir tónlist í auglýsingar gegn því að kynna um leið viðkomandi tónlistarmann á heimasíðu sinni eða eitthvað slíkt. Við nafn lagsins er þá gjarnan sett mynd af plötunni með laginu eða eitthvað álíka.  Þegar slíkar myndir fylgja með verkunum til tónlistarráðgjafa þarf að koma fram hvort höfundurinn eigi réttinn á myndinni og ef ekki hver það sé og hvernig sé hægt að ná í viðkomandi.  

 

Frumsamin eða áður útgefin verk

Um 75% af því efni sem tónlistarráðgjafar koma inn í sjónvarp og kvikmyndir eru áður útgefin verk. En í um 25% tilvika er unnið með tónskáldi sem semur sérstaklega fyrir viðkomandi verkefni.  Ef þið eruð ein af þeim sem eigið auðvelt með að semja verk eftir pöntun og í þeim stíl sem kallað er eftir hverju sinni, endilega látið tónlistarráðgjafana vita af þeim hæfileika ykkar.

 

Ábreiður og bútar úr öðrum verkum

Ekkert er því til fyrirstöðu að koma ábreiðum (e. covers) inn í sjónvarp og kvikmyndir.  Hins vegar skiptir það verulegu máli að tónlistarráðgjafarnir viti að innsent verk sé ábreiða og þá fylgi einnig upplýsingar um það hver höfundur lagsins er og hvernig hægt sé að hafa samband við hann.  Það sama á við um verk sem innihalda búta úr öðrum verkum (e.samples).  

Heildarleyfissamningar

Heildarleyfissamningur er stundum kallaður samningskvaðaleyfi (e. Extended Collective Licensing). Þessi gerð samninga er einkum þekkt á Norðurlöndum og byggir á sömu hugsun og lágmarkslaun kjarasamninga sem binda bæði atvinnurekendur og launamenn burtséð frá aðild þeirra að stéttarfélögum og samtökum atvinnurekenda. Kerfið byggist á því að viðurkenndum innheimtusamtökum rétthafa er fengið umboð skv. lögum og samþykktum til að innheimta endurgjald vegna notkunar á höfundaréttarvörðu efni. Umboð samtakanna til innheimtu nær til allra höfunda, óháð því hvort þeir hafa gengið í höfundaréttarsamtökin eða ekki og eru þeir því allir bundnir af því endurgjaldi sem höfundaréttarsamtökin semja um.

Allir höfundar geta þó bannað notkun á eigin efni skv. heildarleyfissamningum. Þeir sem standa utan samtakanna eiga sama rétt og innanfélagsmenn til greiðslna, eigi þeir réttmæta kröfu fyrir notkun og geta sýnt fram á notkunina. Í tilviki STEFs, þurfa þeir sem standa utan samtakanna að skila upplýsingum um þau verk sem þeir hafa samið á sama hátt og meðlimir, þannig að hægt sé að keyra saman við skýrslur um flutning tónlistar sem STEFi berast.

Með heildarleyfissamningi fær notandi (t.d. útvarpsstöð) með einum samningi heimild til að nota mun stærra úrval verka en annars væri, auk þess sem ákveðinn ómöguleiki er fyrir hann að kanna aðild höfunda að samtökum varðandi hvert og eitt verk sem flutt er. Heildarleyfissamningar uppfylla ákvæði höfundalaga og alþjóðlegar skuldbindingar um meðferð höfundaréttar þar sem um er að ræða frjálsa samninga og hver og einn rétthafi getur hvenær sem er bannað birtingu verka sinna skv. leyfissamningunum. Það er þá á ábyrgð STEFs að tilkynna leyfishöfum um slíkt bann.

Sönnun á höfundaverki

STEF vill vekja athygli rétthafa á því að verktilkynning/tilkynning um lag til STEFs felur ekki sjálfkrafa í sér sönnun um að sá sem sendir inn tilkynninguna sé höfundur verksins. Í verktilkynningu kemur fram heiti verks, tegund þess o.fl. en sjaldnast er lagt fram afrit af verkinu sjálfu í formi nótna eða hljóðrits. Vilji höfundur tryggja sér slíka sönnun getur viðkomandi höfundur t.d. snúið sér til sýslumannsembættis og óskað eftir lögbókandagerð. Fer slík gerð fram gegn hóflegu gjaldi. Við lögbókandagerð bókar fulltrúi sýslumanns að viðkomandi hafi komið til embættisins og lagt fram tiltekið verk, tiltekinn dag, þá er afrit verksins sett í innsiglað og áritað umslag sem höfundinum er afhent til varðveislu.

Útsetningar

Það er grundvallarregla um verndun hugverka að verndin nái einungis til sjálfstæðrar, listrænnar sköpunar. Því geta réttindi aldrei náðst fyrir eftirlíkingar eða útvíkkun á því sem aðrir hafa skapað. Útsetningar eru því metnar á eftir því hverju þær bæta við upprunalega verkið. Flest allar útfærslur sem verið er að gera á einstökum verkum falla EKKI undir sjálfstæða, listræna sköpun, en má fremur líkja við misflókið og viðamikið handverk.

Útsetningar fyrir einstök hljóðfæri eða smáar hljómsveitir fá því öllu jöfnu aðeins útsetjarahlut að um sjálfstæða listsköpun með hliðsjón af frumverkinu sé að ræða og að það sem gert hefur verið nái út fyrir það sem krefjast þarf til að hægt sé að flytja verkið með þeirri hljóðfæraskipan og þeim röddum sem gengið er út frá. Ýmislegt fleira skiptir máli í mati á útsetningu, t.d. hvort hljómsetning fylgir ríkjandi hefðum innan þess stíls sem útsett er í eða hvort hún telst frumleg og gegnfærð og í grundvallaratriðum ólík því sem hefðin segir til um varðandi hljómsetningu og laglínu upprunalagsins.

Uppfylli útsetning skilyrðið um sjálfstæða, listræna sköpun getur hún orðið grundvöllur til úthlutunar höfundaréttartekna frá STEFi, skv. þeim reglum sem um slíkt gilda.

Gerður er greinamunur á útsetningu þjóðlaga (og öðrum óvernduðum verkum) og útsetningu á verkum sem njóta höfundaréttarverndar.

Það er grundvallaratriði við útsetningu verndaðra verka að leyfi tónhöfundar (rétthafa) þarf fyrir útsetningunni, enda telst útsetning vera breyting á upphaflegu verkið. Í slíku leyfi þarf þó ekki að felast afsal tónhöfundar á hlutdeild í höfundaréttargreiðslum vegna verksins, en um slíkt geta tónhöfundur og útsetjari samið. Sama gildir ef tónhöfundur biður um að verk sitt sé útsett.

_______________________________

Leiðbeiningar til tónhöfunda og útsetjara við gerð samkomulags um hlutdeild í höfundaréttargreiðslum vegna útsetningar verndaðra verka

Sá sem kýs að útsetja verndað tónverk, þarf að fá leyfi höfundar á útsetningunni, enda felst í útsetningunni breyting á upphaflegu verki höfundar.  Höfundi/rétthafa er í sjálfsvald sett hvort hann afsalar sér hlut af höfundaréttargreiðslum til útsetjarans.

Sá sem tekur að sér að útsetja verk fyrir höfundinn að beiðni hans, eignast EKKI sjálfkrafa rétt á hlut í verkinu og fer þar í öllu eftir sömu reglum og að ofan.

Tilkynna þarf um útsetningu verks til STEFs um leið og verkið er skráð og þá hvort og hversu stóran hlut á að færa af tónskáldi til útsetjara ef um slíkt er að ræða. Ævinlega þarf undirskrift höfundar að fylgja tilkynningu. Algengt er að útsetjari fái greitt eingreiðslu fyrir verk sitt í stað hlutdeildar í höfundaréttargreiðslum, en þetta er samkomulagsatriði milli höfundar lags og útsetjara.

Hlutur útsetjara, sem samþykktur hefur verið, nýtur í alla staði sömu verndar og verkið sjálft og verður ekki afturkallaður.

Þegar um er að ræða útsetningu á vernduðu verki, er hlutur útsetjara 2/12 og dregst hann af hlut tónskáldsins, sem hér segir:

–          Útsett tónverk án texta: Tónhöfundur fær 10/12 og útsetjari 2/12.

–          Útsett tónverk með texta, ef textahöfundur er óþekktur eða nýtur ekki höfundaréttarverndar: Tónhöfundur fær 6/12 og útsetjari 2/12.

–          Útsett tónverk samið við eldri texta. Tónhöfundur fær 6/12, útsetjari 2/12 og textahöfundur 4/12.

–          Útsett tónverk og texti, samið samtímis:  Tónhöfundur fær 4/12, útsetjari 2/12 og textahöfundur 6/12.

Í sérstökum undantekningartilvikum getur verið réttlætanlegt að hlutur útsetjara sé stærri eða sem nemur 3/12, eða 25% og á það við þegar um er að ræða verulega úrvinnslu tónverks með ótvíræðu listrænu tilleggi útsetjarans, s.s. með frumlegri hljómrænni úrvinnslu, viðbótum og eða rytmískum tilfærslum.

_______________________________

Reglur um útsetningu þjóðlaga

1.      Þjóðlög eru eign þjóðarinnar og standa öllum til frjálsra afnota. Höfundar geta aldrei eignast höfundarétt í þjóðlögum.

2.      Öll verk sem ekki njóta lengur höfundaréttarverndar eða þar sem höfundur er ókunnur teljast vera þjóðlög.

3.      Útsetjari þjóðlags fær 3 punkta fyrir útsetningu þess. Útsetjari á höfundarétt að útsetningu sinni.

4.      Við skráningu útsetningar er gert ráð fyrir að útsetningin fullnægi lágmarkskröfum um útsetningu. Slíkt felur í sér að útsetjarinn hafi skilað sjálfstæðu frumlegu framlagi við upprunalega verkið. STEF áskilur sér rétt til að meta framlag útsetjara að þessu leyti og breyta eða afnema skráningu á útsetjarahlut í kjölfarið. Matsnefnd STEFs sem skipuð er tveimur sérfræðingum annast mat fyrir STEF.

5.      Reglur þessar taka gildi frá og með samþykkt fulltrúaráðs STEFs og gilda fyrir þær útsetningar sem óskað er eftir skráningu á, frá og með sama tímamarki.

Útgáfa annarra verka sem njóta ekki verndar

Við útgáfu á hljóðriti innheimtir NCB 100% fyrir verkið hjá útgefandanum sem úthlutað er til útsetjara óverndaðs verks og textahöfundar ef textinn nýtur verndar (upptökuréttindi). Útgefandi segir til um hvort hann telji að greiða eigi af hljóðriti sérstaklega fyrir útsetningu umfram það sem útsetjara hefur e.t.v. þegar verið greitt fyrir að vinna verkið. Séu útgefandi og útsetjari ósammála um hvort útsetningin sé verndunarbær er hægt að óska eftir mati matsmanna STEFs sem skera þá úr um það atriði.

_______________________________

Leyfi fyrir textum

Á árinu 1996 var verklagi hjá STEF breytt hvað varðar skráningu íslenskra texta við erlend lög. Frá þeim tíma hefur verið farið fram á skriflegt leyfi hins erlenda tónhöfundar fyrir íslenska textanum, að öðrum kosti úthlutar STEF ekki höfundaréttargreiðslum vegna opinbers flutnings verksins til hins íslenska textahöfundar. Þann 31. desember 2012 hætti STEF síðan endanlega að úthluta fyrir flutning verka með erlendum textum þar sem ekki hefur verið hægt að sýna fram á skriflegt samþykki fyrir, jafnvel þótt verkin hefðu verið skráð hjá STEFi fyrir árið 1996. Var verklaginu breytt eftir ítarlega umfjöllun stjórnar STEFs og eftir umfangsmikla kynningu á þessum breytingum til meðlima STEFs sem um leið var boðin aðstoð við að reyna að afla nauðsynlegra leyfa.

Fyrir flutning á íslenskum textum við erlend lög þar sem ekki er hægt að sýna fram á leyfi fyrir hinum íslenska texta fær því erlendi laga- og textahöfundurinn úthlutað eins og upprunalegi textinn væri fluttur.

STEF hvetur  alla þá textahöfunda sem eiga skráða texta hjá STEFi en sem enn hafa ekki fengið leyfi fyrir textunum hjá hinum erlendu lagahöfundunum að sækja um slík leyfi sem fyrst. Félag tónskálda- og textahöfunda (FTT) getur veitt textahöfundum sem eru meðlimir í FTT, aðstoð við að sækja um leyfi fyrir textum sínum

Afnot af verkum

Útvarp og sjónvarp

Samkvæmt 23. gr. höfundalaga nr. 73/1972 geta útvarpsstöðvar aflað sér heimilda til útsendingu verka með samningum við höfundaréttarsamtök. Nær hugtakið „útvarpsstöð“ í lögunum bæði yfir hljóðvarps- og sjónvarpsstöðvar.  Útvarps- og sjónvarpsstöðvar, hvort sem þær eru reknar til lengri eða skemmri tíma, afla sér því leyfis til að flytja opinberlega tónverk með því að semja við STEF um greiðslur fyrir slíka notkun tónverka.

Í samningum STEFs við útvarps- og sjónvarpsstöðvar er þeim veitt svokallað „blanket licence“ sem veitir þeim rétt til að flytja hvaða tónverk, hvaða höfundar sem er, eins oft og þeir vilja gegn greiðslu til STEFs án þess að fá sérstaklega heimild viðkomandi tónhöfundar í hvert sinn. Eru samningar þessir í samræmi við samninga erlendra systursamtaka STEFs við erlendar útvarps- og sjónvarpsstöðvar.

STEF getur ekki haft nein áhrif á það hvaða tónlist er flutt eða hversu mikil tónlist er spiluð á hverri útvarps- eða sjónvarpsstöð. Ákveðnar takmarkanir gilda þó um magn tónlistarflutnings á útvarpsstöðvum sem skilgreina sig sérstaklega sem talmálsstöðvar, enda greiða þær lægra afnotagjald.

Samkvæmt samningum STEFs við sjónvarpsstöðvar hafa þær bæði heimild til þess að flytja tónlist opinberlega sem er hluti af  aðkeyptu efni sem getur t.d. verið tónlist í kvikmyndum eða tónlist í sjónvarpsþáttum svo og að flytja tónlist sem er hluti af þeirra eigin dagskrárgerð.  Sjónvarps- og útvarpsstöðvar hafa því heimild STEFs fyrir hönd höfunda til til að framleiða efni sjálfar sem inniheldur tónlist, þ.e. að skeyta saman mynd og tónlist, sbr. nánari umfjöllun hér að neðan.

Innifalið er í leyfi útvarps- og sjónvarpsstöðva að senda út dagskrá sína einnig á Internetinu, bæði samtímis og í  tiltekinn tíma eftir útsendingu.

Eigin dagskrárgerð sjónvarpsstöðva

Samkvæmt samningi sjónvarpsstöðva við STEF er þeim  heimilt að nota tónlist í einstökum þáttum í sinni eigin dagskrárgerð, þ.e.a.s. í sinni eigin framleiðslu, þó með ákveðnum undantekningum.

Undir eigin dagskrárgerð sjónvarpsstöðva sem ekki þarf sérstakt leyfi höfunda í hvert sinn fellur þannig m.a. flutningur tónlistar í fréttum og fréttatengdum þáttum, í fræðsluefni, skemmtiþáttum, tónlistarþáttum, ferðaþáttum, matreiðsluþáttum, spurningaþáttum og öðru sambærilegu efni.

Innifalið er í leyfi útvarps- og sjónvarpsstöðva að þær mega nota tónlist í sínum eigin dagskrárkynningum. Er því heimilt að kynna t.d. ákveðna þætti sem sýndir eru í sjónvarpi með tónlist.

Undir leyfi STEFs til sjónvarpsstöðva fellur hins vegar ekki framleiðsla sjónvarpsstöðva á leiknum kvikmyndum og t.d. leiknum framhaldsþáttum sem eiga meira skylt við kvikmyndir en annað efni og þar sem tónlistin gegnir stóru hlutverki í nýrri sköpun, þ.e.a.s. verður hluti af nýju sjálfstæðu verki. Fyrir slíkri framleiðslu þarf sjónvarpsstöðin leyfi hvers tónhöfundar fyrir sig til að skeyta tónlist viðkomandi við mynd, enda getur það varðað tónhöfund miklu að vera tengdur á þann hátt við tiltekið myndefni. Er það ekki á færi STEFs að leyfa slíka notkun tónlistar fyrir hönd allra tónhöfunda. Sjá nánari umfjöllun um framleiðslu kvikmynda og sjónvarpsefnis hér að neðan.

Það sama á við ef tiltekið tónverk er gert að „einkennislagi“ tiltekins þáttar eins og þegar eitt tiltekið tónverk er ávallt notað í upphafi sjónvarpsþáttar. Í slíkum tilvikum getur það varðað höfundinn miklu hvort verk hans sé tengt einu tilteknu verki á svo sterkan hátt.

Ef einstakir tónhöfundar eru ósáttir við notkun á tilteknu verki sínu í útvarpi eða sjónvarpi, geta þeir leitað til STEFs sem hefur þá farið fram á það við viðkomandi aðila að hætta notkun verksins. Hafa slík mál nánast undantekningalaust verið leyst á farsælan hátt.

Í samningi STEFs við útvarps- og sjónvarpsstöðvar er einnig gert ráð fyrir því að einstakir höfundar geti lagt almennt bann við flutningi verka sinna í útvarpi og sjónvarpi. Þurfa viðkomandi höfundar þá að tilkynna slíkt til STEFs og sendir STEF þá tilkynningu til útvarps- og sjónvarpsstöðva með eins mánaðar fyrirvara áður en bannið tekur gildi.

Útvarps- og sjónvarpsstöðvar þurfa einnig leyfi frá SFH (Sambandi flytjenda og hljómplötuframleiðenda) til að flytja tónlist sem áður hefur verið gefin út á hljóðritum. Fyrir hljóðsetningu (skeyta saman hljóði og mynd) geta sjónvarpsstöðvar eða framleiðendur sjónvarpsefnis einnig þurft leyfi rétthafa þeirrar upptöku sem notuð er, þ.e.a.s. frá útgefanda og flytjanda (ef hann er annar en útgefandinn og útgefandinn fer ekki með rétt flytjanda).

Framleiðsla auglýsinga

Ávallt þarf leyfi tónhöfundar til að nota tónlist í auglýsingum. Hefur STEF ekki heimild til að veita leyfi fyrir slíkri tónlistarnotkun fyrir hönd höfunda. Ef notuð er tónlist sem áður hefur komið út þarf einnig að fá leyfi útgefanda og flytjenda fyrir notkuninni. STEF úthlutar því ekki höfundaréttartekjum vegna auglýsinga og aflar ekki upplýsinga um tónlist sem flutt er í  auglýsingum (fyrir utan eigin dagskrárkynningar útvarps- og sjónvarpsstöðva).

Framleiðsla kvikmynda og sjónvarpsefnis

Þegar framleidd er hérlendis kvikmynd eða þættir  (hvort sem um er að ræða leikna mynd eða þætti, heimildarmynd, auglýsingu eða hvers konar mynd sem tónlist er skeytt við til sýninga í kvikmyndahúsum, sjónvarpi eða annars staðar) og ætlunin að nota tónlist sem ekki hefur verið sérstaklega samin fyrir viðkomandi mynd, þ.e.a.s. aðra tónlist en frumsamda, þarf framleiðandi að fá samþykki viðkomandi tónhöfundar fyrir því að skeyta tónlist við myndina. Í  þeim tilvikum sem framleiðsla sjónvarpsefnis fellur ekki undir samning sjónvarpsstöðva og STEFs, þá geta samtökin ekki veitt heimild fyrir hljóðsetningu f.h. tónhöfunda.

Þegar tónhöfundur hefur veitt samþykki sitt fyrir notkun tónlistarinnar annast hins vegar STEF/NCB á Íslandi innheimtu fyrir leyfið samkvæmt gjaldskrá. Fer það eftir samningi höfundar og framleiðanda hvort STEF/NCB á Íslandi innheimtir bæði fyrir fjölföldun efnisins og hljóðsetningu þess, eða eingöngu fyrir fjölföldun.

STEF/NCB á Íslandi veitir upplýsingar um hverjir séu rétthafar þeirra verka sem framleiðandi vill nota er og hvert framleiðanda beri að snúa sér til að fá leyfi höfundar fyrir hljóðsetningu.

Útgáfa sjónvarpsefnis á myndband

Ef dagskrárefni í sjónvarpi er síðar gefið út á myndband (DVD), þarf að sækja um leyfi til þess sérstaklega hjá viðkomandi tónhöfundi svo og útgefanda og flytjanda sé notuð áður útgefin tónlist. Á þetta við hvort sem framleiðsla efnisins fellur undir samning STEFs við sjónvarpsstöðvar eða ekki, enda nær leyfi STEFs til sjónvarpsstöðva ekki til útgáfu tónverka og sölu í öðru formi en flutnings í sjónvarpi.

Úthlutun greiðslna vegna útvarps- og sjónvarpsflutnings

Í samningum STEFs og útvarps- og sjónvarpsstöðva er kveðið á um að þeim beri að veita STEFi upplýsingar um þá tónlist sem flutt er, hvort sem hún er innlend eða erlend. Á það jafnt við um upplýsingar um tónlist í sýndum kvikmyndum, stef sem spiluð eru s.s. fréttastef, tónlist sem leikin er undir skjáauglýsingum og tónlist í bæði aðkeyptum þáttum og eigin dagskrárgerð. Eru tónlistarskýrslur stöðvanna nú almennt sendar með rafrænum hætti til STEFs og byggist úthlutun STEFs vegna tónflutnings stöðvanna á þeim tónlistarskýrslum sem samtökunum berast. Tónverk sem birtist á tónlistarskýrslu þarf sömuleiðis að hafa verið skráð hjá STEFi til að hægt sé að úthluta fjármunum til höfundar vegna opinbers flutnings verksins.  Bera höfundar sjálfir ábyrgð á því að skrá verk sín hjá STEFi. Nái greiðslur til rétthafa ekki ákveðnu lágmarki sem ákveðið er af stjórn STEFs, geymist greiðslan til næsta árs, þar til lágmarkinu er náð, í allt að fjögur ár.

Samkvæmt samkomulagi við STIM, systursamtök STEFs í Svíþjóð, sér STIM um að greiða til erlendra rétthafa vegna þeirrar erlendu tónlistar sem flutt er opinberlega á Íslandi.

Úthlutun fyrir afnot af tónlist í útvarpi og sjónvarpi tekur mið af þeim tekjum sem innheimtast frá hverri útvarps- eða sjónvarpsstöð, sbr. 3. grein Úthlutunarreglna STEFs og því getur úthlutun til höfunda verið mismunandi eftir því á hvaða útvarps- eða sjónvarpsstöð verkin eru flutt.

Til þess að hægt sé að úthluta fyrir tónlist í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum, sem sýndir eru í sjónvarpi, þurfa að liggja fyrir s.k. “cue-sheet” , en það er sundurliðuð greinargerð um þá tónlist sem er að finna í myndinni, titla, höfunda o.s.frv. Eru það framleiðendur efnisins sem útbúa þessi skjöl og bera ábyrgð á því að koma þeim til STEFs. Þeir höfundar sem eiga efni í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum ættu að ganga á eftir því að framleiðandi efnisins hafi gengið frá gerð „cue-sheet“ og sent til STEFs eða erlendra höfundaréttarsamtaka ef framleiðslan á sér stað erlendis.

Hljóðsetning

Hljóðsetning myndefnis

Það telst hljóðsetning (e. synchronisation) þegar hljóði er skeytt saman við mynd. Fyrir slíku þarf leyfi þess sem skapað hefur tónlistina (tón- og textahöfundum) svo og frá þeim sem á réttinn að viðkomandi upptöku, þ.e.a.s. ef þeir vilja nota upprunalegan flutning á laginu (e. master right). Oftast eru það útgáfufyrirtæki sem eiga réttinn til upptökunnar. Saman er stundum talað um „soundtrack“ right. Hafi tónhöfundurinn samið við tónlistarforleggjara (e. publisher) annast hann venjulega samningsgerð um hljóðsetningu.

Höfundar sjá alfarið sjálfir um að semja við framleiðendur vegna leyfis til notkunar tónlistar þeirra við kvikmyndir og auglýsingar.  STEF getur í slíkum tilvikum veitt höfundum ráðgjöf við samningsgerðina. Hafa verður í huga að samningsgerð um tónlist í kvikmynd er nokkuð ólík eftir því hvort um er að ræða frumsamda tónlist fyrir kvikmynd (e. original score) eða hvort verið sé að kaupa rétt til að nota tiltekið áður útgefið lag í kvikmynd eða sjónvarpsefni.  Um slíka samningsgerð er hægt að lesa meira hér.

Höfundar geta sérstaklega óskað eftir því við NCB að NCB innheimti hljóðsetningargjald fyrir þá á hendur einstaka kvikmyndaframleiðendum. Geta höfundar þá notað gjaldskrá NCB fyrir hljóðsetningargjöld ef þeir það kjósa eða ef ekki hefur verið samið um annað endurgjald. Hafa verður í huga hvað varðar hljóðsetningargjöld að sjónvarpsstöðvar með samninga við STEF um opinberan flutning tónlistar hafa heimild upp að vissu marki að nota tónlist við sína eigin framleiðslu án sérstaks leyfis höfundar.

Hljóðsetningarleyfi NCB

Fyrir aðra framleiðslu sjónvarpsþátta svo og framleiðslu ýmiss annars myndefnis sem ætlað er til dreifingar á Norðurlöndunum og Eystrasaltslöndunum getur NCB veitt leyfi fyrir hljóðsetningu. NCB getur einnig veitt ákveðin leyfi til dreifingar utan þessa svæðis, en þá eingöngu ef notuð er tónlist þeirra sem eru meðlimir í höfundaréttarsamtökum á þessu svæði.

Þessi hljóðsetningarleyfi eru gefin út skv. gjaldskrá NCB. Hægt er m.a. að sækja um leyfi til hljóðsetningar á sjónvarpsþáttum, stuttmyndum og heimildamyndum sem ekki eru sýndar í kvikmyndahúsum (hægt að fá leyfi fyrir kvikmyndahátíðum), upptökum á tónleikum, skólaverkefnum, kynningum fyrirtækja og ýmsum öðrum minni verkefnum   Leyfi þess sem á hljóðritið þarf síðan að sækja til viðkomandi útgefanda, ef nota á áður útgefið hljóðrit við hljóðsetninguna.

Leiksýningar

Tónlist í söngleikjum, leiksýningum eða öðrum sviðsverkum

Ef flytja á tónlist í sviðsverkum þarf sá sem setur verkið upp að athuga hvort tónlistin í verkinu sé frumsamin fyrir viðkomandi verk. Ef tónlistin hefur verið frumsamin er um svokölluð „stórréttindi“ eða „grand rights“ að ræða og verður sá er setur verkið upp að semja sérstaklega um réttinn til að flytja tónlistina í verkinu við viðkomandi tónskáld eða þann sem á réttinn að henni.  Það sama á við ef um er að ræða aðlögun að kvikmyndaverki fyrir leiksvið.  Sama gildir ef t.d. leikhús eða balletthópur fær tónskáld til að semja sérstaklega tónlist við sviðsverk er þá bæði samið um gerð verksins svo og opinberan flutning þess. Á þetta einnig við uppsetningar áhugaleikhópa og skóla að því marki að ekki sé um að ræða eiginlega fræðslustarfsemi innan opinberrar menntastofnunar.

Höfundaréttarsamtök eins og STEF innheimta ekki leyfisgjöld vegna flutnings á verkum sem teljast til stórréttinda.

Þegar um er að ræða þekkta erlenda söngleiki er mjög oft tónlistarforleggjari (e. „publisher“) sem fer með réttinn til að semja um uppsetningu verksins.  Oft er leyfisgjaldið þá um 12-20% af miðaverði sýningarinnar. Oft eru sérstök verð fyrir skóla og áhugaleikhópa. Getur STEF aðstoðað við að afla upplýsinga um hver rétthafinn er að viðkomandi verki, ef erfitt reynist að finna upplýsingar um slíkt eftir öðrum leiðum.  Einnig má benda á að Bandalag íslenskra leikfélaga www.leiklist.is  getur einnig veitt upplýsingar um rétthafa og aðstoðar leikfélög við að afla slíkra leyfa.

Ef sá sem setur upp sviðsverk notar hins vegar áður útgefna og óskylda tónlist í verkinu (t.d. þegar notuð eru þekkt lög frá ákveðnu tímabili poppsögunnar) semur viðkomandi við STEF um leyfi fyrir tónlistinni.  Er það ávallt skilyrði fyrir leyfinu að STEF fái upplýsingar um hvaða tónlist er notuð í verkinu og byggir STEF úthlutun sína á þeim upplýsingum. Hafa atvinnuleikhúsin hér á landi fasta samninga við STEF vegna notkunar slíkrar tónlistar í þeim verkum sem þau setja upp.

Ef ætlunin er að flytja söngleikjalög án leikmyndar, búninga og leikgerðar á tónleikum, s.k. konsertuppfærslur, þarf samt sem áður að fá leyfi fyrir því frá rétthafa söngleiksins, nema um sé að ræða mjög stuttan úrdrátt úr viðkomandi verki, en þá getur STEF veitt leyfi fyrir tónleikunum.

Leyfi STEFs til slíks tónflutnings í sviðsverkum nær þó eingöngu til notkunar tónlistarinnar á sýningum en ekki til útgáfu verkanna á t.d. geisladisk eða DVD.  Til slíkrar útgáfu þarf ávallt samþykki höfundarins sjálfs og annast NCB síðan innheimtu á fjölföldunargjaldi vegna útgáfunnar fyrir höfunda og einnig hljóðsetningargjaldi ef höfundur kýs svo.

Vinsamlegast athugið að leyfi STEF´s getur aldrei náð til notkunar á logo upprunalegs söngleiks eða þvíumlíkt.  Það sama á við um notkun hljóðrita til auglýsinga á slíkum verkum.

Vert er að vekja einnig athygli á að þýðing texta leikverks eða söngtexta á íslensku krefst ávallt samþykkis upprunalegs höfundar lags, enda telst slíkt vera breyting á upprunalegu verki höfundar.

Cue sheet fyrir kvikmyndir

STEF hefur útbúið samningsform og tékklista sem höfundar geta nýtt sér við samningsgerð við framleiðendur kvikmynda eða annars myndefnis.

Annars vegar er um að ræða samningsform sem ætlað er þeim sem semja heildarverk (e. score) við kvikmynd og hins vegar samningsform þegar verið er að semja um notkun á einu eða fleiri áður útgefnum verkum í kvikmynd, en samningsgerðin er nokkuð ólík í þessum tilvikum.

Rétt er að benda á að ávallt þarf að aðlaga samninga að aðstæðum hverju sinni s.s. hver sé samningsstaða viðkomandi sem getur farið eftir því hvort um er að ræða þekktan höfund sem skapað hefur sér nafn eða óþekktan sem er að byrja í sínu fagi og hver gagnaðilinn er.

Höfundar eru því varaðir við að nota samningsformin án þess að kynna sér þau vel og ávallt er mælt með því að höfundar leiti sér ráðgjafar lögmanna sem eru sérfræðingar á sviði höfundaréttar áður en þeir skrifa undir samninga.

Samningsform fyrir heildarverk

Samningsform fyrir áður útgefna tónlist

Ef höfundur sem gerir samning um notkun á lagi sínu í kvikmynd eða sjónvarpsþátt á einnig masterréttinn að laginu, þ.e.a.s. höfundurinn hefur framleitt upptökuna á hljóðritinu og á réttinn á því, getur höfundurinn í einu lagi samið um notkun á laginu sjálfu og hljóðritinu og þá notast við þennan viðauka.

Viðauki ef höfundur á einnig masterrétt hljóðrits

Tékklisti fyrir höfunda vegna samningagerðar við framleiðendur myndefnis

Athugið að tékklistinn hér að neðan er engan veginn tæmandi varðandi þau atriði sem þarf að hafa í huga varðandi sölu tónlistar í kvikmyndir, en ætti þó að gefa ákveðnar hugmyndir um það sem mestu máli skiptir.

Einkaréttur eða ekki

Ef um er að ræða frumsamda tónlist getur verið rétt að veita einkarétt að tónlistinni en mun síður ef verið er að fá leyfi til að að nota áður útgefna tónlist. Í slíkum tilvikum er hægt að tengja einkaréttinn við ákveðinn tíma.

Ef veittur er einkaréttur er eðlilegt að huga að því hvort höfundurinn sjálfur geti ekki gefið út tónlistina eingöngu án tengingar við kvikmyndina.

Rétt er þá einnig að athuga hvort hægt sé að fá heimild fyrir því að höfundurinn geti notað tónlistina t.d. í heimildarmyndum um sjálfan sig eða í kynningarskyni fyrir sig síðar meir.

Einkaréttur kostar að sjálfsögðu meira.

Notkunartími

Það skiptir máli hvað framleiðsluferli kvikmyndarinnar er komið langt þegar samið er við tónhöfund og hvers eðlis myndin er. Er t.d. ætlunin að sýna myndina erlendis eða ekki? Er búið að tryggja dreifingu erlendis?

Ef ljóst er að ætlunin er að selja dreifingarréttinn erlendis er oftast nauðsynlegt að notkunartíminn sé út verndartíma höfundaréttarins.

Ef óvíst er um dreifingu og fjárhagsáætlun myndarinnar er mjög lág, er hægt er semja um notkunarrétt til stutts tíma fyrir tiltölulega lágt verð. Er þá samið aftur síðar um réttinn til að sýna kvikmyndina á kvikmyndahátíðum og síðan jafnvel enn aftur þegar búið er að tryggja því dreifingu erlendis. Slíkt fyrirkomulag getur þjónað hagsmunum beggja aðila. Lítil mynd getur náð flugi og mikilli dreifingu erlendis og þá getur verið slæmt að vera búin að semja um mjög lága greiðslu í upphafi fyrir leyfi sem gildir í ótakmarkaðan tíma og í öllum heiminum.

Ef samið er um ótakmarkaðan notkunartíma kostar það vitaskuld meira heldur en takmarkaður notkunartími.

Verðlagning

Til er sú þumalputtaregla að 5-11% af heildarfjárhagsáætlun kvikmyndarinnar skuli fara í að greiða fyrir tónlist í myndinni. (Meðaltal 7%.) Innifalið í þessari tölu er þá bæði heildarverkið (e. score) og þegar útgefin tónlist. Í þeim tilvikum sem að um er að ræða heimsþekkt lög er verðlagningin þá nær efri mörkum en þegar um óþekkta höfundar er að ræða væri verðlagningin nær neðri mörkum. Eðlilegt er að spyrja um hver heildarfjárhagsáætlun kvikmyndarinnar er, að opinberum styrkjum meðtöldum.

Hvar á að sýna verkið? Á að sýna kvikmyndina eingöngu á Íslandi eða einnig erlendis? Það skiptir máli varðandi verð.

Hvers konar mynd er um að ræða og hver er markaðurinn fyrir hana. Er um að ræða heimildarmynd, leikna mynd með þekktum leikstjóra og leikurum, mynd sem eingöngu er ætlunin að sýna í sjónvarpi eða er ætlunin að sýna hana í kvikmyndahúsum.

Hver er þýðing tónlistarinnar fyrir myndina? Er t.d. um að ræða upphafs- eða lokasendur myndarinnar og í hvaða samhengi er tónlistin notuð. Þá er vert að skoða hvort að tónlistin sé í bakgrunni myndarinnar eða hvort er hún í forgrunni. Ef myndskeiðið undir tónlistinni sýnir hljómsveitarmeðlimi spila lagið eða söguhetjuna dilla sér í takt við tónlistina hefur tónlistin meira vægi og á það að endurspeglast í verðlagningunni.

Ef óskað er eftir heimild til að nota tónlistina í kynningarmyndböndum „trailers“er eðlilegt að samið sé um og greitt fyrir slíkt sérstaklega. Oft er sérstök fjárhagsáætlun til um markaðssetningu myndarinnar sem er ekki hluti af fjárhagsáætluninni til að framleiða hana. Telst það hluti af markaðskostnaði myndarinnar af fá leyfi fyrir að nota tónlist í kynningarmyndböndum.

Rétt er að höfundurinn fái að sjá kvikmyndaverkið áður en hann gefur endanlegt samþykki fyrir því að tengja tónlistina sína við verkið. Ef kvikmyndaverkið er ekki tilbúið við samningsgerðina, er mælt með því að höfundur geri fyrirvara um að hann geti með tilvísun til sæmdarréttar síns rift samningnum innan tiltekins tíma frá því að hann hefur séð verkið.

Hafa þarf í huga að þegar um er að ræða frumsamda tónlist þarf höfundurinn venjulega að skila af sér fullunnu verki og þarf að taka tillit til kostnaðar við framleiðslu, stúdíóvinnu o.s.frv. Þá er rétt að hann áskilji sér vinnulaun ef óskað er eftir vinnuframlagi hans við frekari úrvinnslu tónlistarinnar eftir að hann hefur skilað verkinu.

Taka þarf sérstaklega fram að höfundurinn haldi eftir rétti til greiðslna vegna eintakagerðar (t.d. vegna DVD útgáfu), réttur þessi er oft kallaður mekanískur réttur (e. mechanical right) og annast NCB innheimtu á slíkum greiðslum fyrir hönd höfundarins. (Um þetta atriði er rétt að kynna sér sérstaka bókun stjórnar STEFs sem finna má á heimasíðu STEFs).

Rétt er að taka einnig fram að höfundur áskilji sér hefðbundinn rétt til greiðslna vegna opinberrar sýningar myndarinnar sem að STEF eða önnur sambærileg samtök innheimta. Ekki er nauðsynlegt að taka þetta fram þar sem höfundaréttarsamtök hafa oftast ótvíræða heimild skv. lögum til að innheimta fyrir opinberan flutning, en STEF mælir þó með því að slíkt ákvæði sé sett inn í samninginn.

Annað

Eðlilegt er að höfundurinn ábyrgist að hann hafi sannarlega samið viðkomandi verk.

Áður en höfundar skrifa undir samninga við framleiðendur myndefnis er mjög mikilvægt að þeir skilji sjálfir þann samning sem þeir skrifi undir og að þeir leiti sér lögfræðilegrar ráðgjafar sérfræðings á sviði höfundaréttar. Skrifstofa STEFs getur veitt höfundum ákveðnar leiðbeiningar í þessu efni svo og vísað á lögmenn geta tekið að sér slík verkefni.

Forleggjarar

Hvað eru tónlistarforleggjarar?

Tónlistarforleggjarar er það sem nefnt er á ensku „Music Publisher“  og sem taka að sér að vinna að ferli tónhöfunda og koma tónlist þeirra á framfæri á öðrum mörkuðum en tónskáldið sjálft hefur aðgang að. Það gera þeir með mismunandi hætti, en oftast á þann hátt að þeir finna flytjendur fyrir lagahöfunda, samhöfunda til að vinna með og annað aðstoðarfólk svo og að koma tónlistinni í sjónvarpsþætti og kvikmyndir. Þá annast tónlistarforleggjarar oft umsýslu og samskipti við höfundaréttarsamtök fyrir lagahöfundinn. Hversu víðtækt hlutverk þeirra er, er þó mjög misjafnt og er það eitt af því sem tónhöfundur þarf að gæta sérstaklega að, áður en hann gerir samning við tónlistarforleggjara.

Mikilvægt er að rugla ekki saman tónlistarforleggjara við útgefenda þ.e.a.s. plötufyrirtæki, en tónlistarforleggjari gefur ekki út tónlistina sjálfur. Hann getur hins vegar aðstoðað við að finna rétta útgefandann. Upphaflega var aðalstarf tónlistarforleggjara að gefa út tónlist í nótnaformi og eru slíkir forleggjarar enn starfandi, þótt mikill minnihluti tónlistarforleggjara geri slíkt í dag.

Forleggjarinn tekur hlutfall af höfundaréttartekjum í þóknun

Eitt eiga tónlistarforleggjarar sameiginlegt, en það er að þeir taka ávallt tiltekið hlutfall af höfundaréttartekjum viðkomandi höfundar til sín. Er þetta hlutfall mjög mismunandi hátt. Forleggjarar sem eingöngu sinna umsýslu eins og skráningu verka og að fylgja eftir greiðslum frá höfundaréttarsamtökum taka um 12%, en hefðbundinn forleggjari tekur frá 30-50%.

Mjög mikilvægt er að hafa í huga að þessa þóknun tekur forleggjarinn alltaf burtséð frá því hvort hann nær einhverjum árangri í að þróa feril höfundarins, en skylda forleggjarans gagnvart höfundinum er iðulega orðuð á mjög opinn hátt eins og “að þróa feril höfundar eftir hefðum og venjum”. Ef lítið kemur út úr samstarfinu verður höfundurinn því að segja upp samningnum, en á ekki kröfu á að fá endurgreitt það sem forleggjarinn hefur þegar tekið til sín. Er því mikilvægt að huga að hversu langur gildistími samningsins er og hvernig uppsagnarákvæði hans eru.

Fyrirframgreiðsla?

Lengi vel hafa tónlistarforleggjarar verið þeir sem smyrja hjólin í bransanum en með fyrirframgreiðslu frá þeim (advance) hefur mörgum tekist að fjármagna næstu plötu eða næsta tónlistartengda verkefni. Í dag er orðið erfiðara að finna tónlistarforleggjara sem er tilbúinn að taka fjárhagslega áhættu á þennan hátt en þó ekki ómögulegt. Sumir segja að ef forleggjarinn er ekki tilbúinn til að greiða fyrirframgreiðslu og byrja í mínus, sé ekki þess virði að gera samning við viðkomandi, þá sé betra að eiga höfundaréttinn óskertan. Allavega ber að hafa í huga að slík fjárhagsleg áhætta forleggjarans ætti að endurspeglast í þóknun hans – þ.e.a.s því hlutfalli af höfundaréttartekjunum sem hann tekur til sín. Semja ætti því um mun lægra hlutfall við þann sem ekki greiðir fyrirframgreiðslu.

Ekki þörf á tónlistarforleggjara á Íslandi – takið Ísland út úr samningnum

Vegna smæðar íslenska markaðarins er lítið um starfandi tónlistarforleggjara hér á landi. Flestir íslenskir höfundar eiga ekki í vandræðum með að taka upp símann og koma sér sjálfir í samband við aðra tónlistarmenn og mynda tengslanet.

Hins vegar er allnokkuð um að íslenskir höfundar geri samninga við erlenda tónlistarforleggjara. Í slíkum samningum er því rétt að taka út Ísland sem samningssvæði, enda engin þörf á að gefa erlenda tónlistarforleggjaranum hlutfall af tekjum af íslenska markaðinum, enda getur hann lítið til málanna lagt um að koma ferlinum lengra hér á landi.

Hvaða verk eiga að falla undir samninginn?

Þegar samið er við tónlistarforleggjara þarf að skoða vel hvaða verk hann á að fá umboð til að semja um.

Á hann að fá allt safnið og jafnvel öll verk sem samin verða á næstu árum eða e.t.v. einungis verk á einni tiltekinni plötu?  Þá eru einnig til samningsform sem nefnd eru “song by song” og er þá einungis samið um eitt tiltekið lag og síðan er þá hægt að bæta við fleiri lögum síðar.  Hver fjöldi verkanna er í samningnum ætti að hafa áhrif á hversu háa þóknun forleggjarinn fær og jafnvel hversu háa fyrirframgreiðslu hann greiðir.

Við mælum með að byrja á því að láta forleggjarann eingöngu vinna með tiltekin verk og ef samstarfið gengur vel er alltaf hægt að bæta fleiri verkum við samninginn. Það getur verið erfitt að vera læstur inni með öll sín verk í samningi við forleggjara sem þú ert óánægður með. Samningar sem taka til allra verka sem samin verða á tilteknu tímabili þarf að skoða alveg sérstaklega og ættu ekki að vera gerðir nema samningssamband hafi varað um nokkurn tíma sem báðir aðilar eru ánægðir með. Þá getur líka verið skynsamlegt að miða samninginn við verk sem t.d. samin eru af tiltekinni hljómsveit en að önnur verk höfundarins falli fyrir utan samninginn. Hugsanlegt er að á tímabili samningsins vilji höfundurinn t.d. vinna með öðrum höfundum sem eru einnig með samninga við forleggjara og þá getur komið upp spurning hvaða forleggjari fari með umboð fyrir viðkomandi verk. Ef að fleiri en einn forleggjari fer með umboð fyrir sama verkið verða öll leyfismál flóknari.

Skyldur forleggjarans

Það mikilvægasta við gerð samnings við tónlistarforleggjara er að þú treystir viðkomandi fyrir tónlistinni þinni.

Venjulega eru skyldur forleggjarans mjög almennt orðaðar í samningum og er eftirfarandi orðalag velþekkt: “The Publisher will use its best endeavours to promote and publish the works …” sem greinilega er mjög loðið orðalag og því erfitt að halda því fram eftir á að forleggjarinn hafi ekki staðið við sinn hluta samningsins.

Vertu því viss um að forleggjarinn sé vel tengur á því svæði sem hann ætlar að vinna á og hafi þau tengsl sem nauðsynleg eru til að geta komið tónlist þinni lengra en þú getur sjálfur. Óskaðu eftir upplýsingum um hvaða aðra höfunda hann er að vinna fyrir og fáðu síðan umsagnir hjá þeim um forleggjarann. Ræddu við forleggjarann um það hvernig hann vinni með höfundum og hvaða markmið hann hafi varðandi verkin þín.

Ef þú átt verk sem liggja ofan í skúffu og eru ekki að skapa neinar tekjur fyrir þig erlendis, getur samningur við forleggjara vissulega verið rétt og nauðsynlegt skref fyrir þig, en vertu bara viss um að þú sért með rétta manninn fyrir þig.

Tímalengd samnings

Eitt af því sem skiptir máli við gerð samnings við tónlistarforleggjara er tímalengd samningsins.  Í þessu eins og öðru þarf að hafa í huga hver reynsla þín er af því að vinna með forleggjaranum.  Ef þú hefur ekki unnið með honum áður, hafðu samningstímann þá stuttan t.d. bara eitt ár. Þið getið alltaf framlengt samninginn ef samstarfið gengur vel. Algengt er t að samningar séu á bilinu 3-5 ár. Samningar sem eru til lengri tíma en 5 ára gerir maður einungis við forleggjara sem hefur skapað sér gott orð í greininni. Þá sjást einnig samningar sem eiga að halda gildi sínu út verndartíma höfundaréttar (sem er 70 ár frá andláti höfundar). Var slíkt algengara hér áður fyrr. Við mælum augljóslega ekki með slíkum samningum nema í mjög sérstökum aðstæðum eins og þegar um er að ræða samning við erfingja höfundaréttar.

Þá er algengt að í samningum sé einnig ákvæði sem kveður á um að forleggjarinn geti í ákveðinn tíma eftir að samningstímanum líkur innheimt tekjur af þeim verkum sem undir samninginn falla ef þær eru tilkomnar vegna leyfissamninga sem hann hefur náð á samningstímanum.  Er slíkt ekki ósanngjarnt, en gæta þarf einnig af því að þessi viðbótartími sé ekki of langur.

Aðild að höfundaréttarsamtökum

Tekjur forleggjara koma aðallega frá opinberum flutningi og eintakagerð þeirra verka sem þeir fara með umboð fyrir og fá þeir greiðslur sínar beint frá höfundaréttarsamtökum. Einnig geta þeir fengið tekjur frá leyfissamningum sem þeir gera sjálfir eins og við kvikmynda- og sjónvarpsþáttaframleiðendur. (Við munum fjalla nánar um þann þátt síðar.)

Erlendis eru tónlistarforleggjarar mjög áhrifamiklir innan höfundaréttarsamtaka og fara oft með tiltekinn hluta stjórnarsæta í samtökunum samkvæmt samþykktum þeirra.  Þar sem nánast engir tónlistarforleggjarar eru meðlimir í STEFi er staðan önnur hér að þessu leyti en í flestum öðrum samtökum.  Þetta er líka ástæðan fyrir því að við getum sent út þessa fróðleiksmola, en ef hér væru tónlistarforleggjarar í stjórn væru þeir hugsanlega ekkert alltof ánægðir með að samtökin væru að skipta sér að samningamálum þeirra við höfunda.

Stundum er ákvæði í samningum við forleggjara þar sem segir að  höfundur skuli vera meðlimur í tilteknum höfundaréttarsamtökum, sem eru þá venjulega sömu samtök og forleggjarinn er sjálfur í.  Viljum við ráðleggja okkar meðlimum að skoða slíkt mjög vandlega og fara varlega í því sambandi, enda teljum við að STEF geti veitt þeim jafn góða ef ekki betri þjónustu en þeir geta fengið annars staðar.  Í því sambandi er gott að muna að það skiptir forleggjarann í raun engu máli í hvaða samtökum höfundurinn er.  Ástæðan er sú að þegar t.d. tónlist er flutt í Þýskalandi sjá systursamtök okkar þar, GEMA, ef höfundurinn og forleggjarinn eru ekki í sömu samtökum og skipta þá greiðslunni fyrir flutninginn skv. ákvæðum forleggjarasamningsins og senda þær til þeirra samtaka sem þessir aðilar eru meðlimir í. Ef höfundurinn er meðlimur í STEFi fer einungis hluti höfundarins til STEFs, en hlutur erlends forleggjara fer aldrei í gegnum STEF.

Undirforleggjarar

Í forleggjarasamningum er oft ákvæði um að forleggjarinn hafi frjálsar hendur um að semja við “sub-publisher”. Þessir undirverktakar innheimta þá tekjur á tilteknu svæði og taka hlutdeild í þóknun höfundsins, oft frá 15-25%. Því sem eftir er, er svo skipt á milli forleggjarans og höfundsins. Ef undirforleggjarinn tekur 25% og forleggjarinn tekur 50%, er höfundurinn ekki að fá nema 37,5% af heildinni.

Í stað þess að forleggjarinn sé með undirforleggjara á sínum snærum getur verið betra fyrir höfundinn að semja við annan forleggjara á viðkomandi svæði. A.m.k. er mikilvægt að forleggjarinn þurfi samþykki höfundarins fyrir því að semja við undirforleggjara. Þá er einnig hægt að semja um að hlutur undirforleggjarans skuli ekki skerða hlut höfundarins heldur eingöngu forleggjarans.

Framsal réttinda – s.s. við gjaldþrot

Það getur skipt miklu máli fyrir höfundinn að hafa ákvæði í samningi við forleggjara sem tekur á því hvað gerist ef forleggjarinn hættir starfsemi t.d. vegna gjaldþrots. Í slíku tilviki heldur samningurinn samt gildi sínu og hið gjaldþrota bú eignast allan rétt samkvæmt samningnum. Höfundurinn þyrfti í slíku tilviki að rifta samningnum með tilheyrandi veseni og byggja á forsendubresti. Mun betra er að hafa ákvæði í samningnum sem segir að hætti forleggjarinn rekstri falli niður allar skuldbindingar samkvæmt samningnum.

Þar sem samband við forleggjara byggist á trausti og persónulegum tengslum er gott að vera með ákvæði sem mælir fyrir um að ekki sé hægt að framselja rétt samkvæmt honum (þ.m.t. að við sölu á fyrirtæki forleggjarans) án samþykkis höfundarins. Án þess gæti höfundurinn átt á hættu að lenda í því að verða hluti af allt öðru fyrirtæki sem hugsanlega hefur ekki mikla trú á honum og gerir lítið fyrir feril hans. Við höfum nokkur slík dæmi hér á landi.

Hvar finn ég tónlistarforleggjara?

Stundum finna þeir þig – t.d. þegar þú ert að spila á erlendum tónlistarhátíðum eða ef þér tekst að vekja athygli á tónlistinni þinni á annan hátt utan landsteinana. Því miður eru ekki allir svo heppnir að fá forleggjara á silfurfati og þá mælum við með því að þú farir sjálfur á stúfana og leitir uppi einhvern sem þú vilt vinna með.

Því miður á STEF engan lista yfir forleggjara sem hægt er að dreifa til meðlima, en á heimasíðu alþjóðasamtaka forleggjara er hægt að finna lista yfir meðlimi þeirra í hverju landi fyrir sig. Það er góður staður til að byrja:  http://www.icmp-ciem.org/members (Opnast í nýjum vafraglugga)

Skoðaðu heimasíður forleggjarana og athugaðu hvort þar er ekki að finna lista yfir þá sem þeir eru nú þegar að vinna með. Hafðu svo endilega samband og ræddu málin. Eins og áður hefur komið fram mælum við með því að ræða einnig við einhvern af þeim sem forleggjarinn hefur unnið fyrir.

Ekki hrapa síðan að neinu og leitaðu þér aðstoðar. Þú getur komið hingað til STEFs þegar þú ert kominn með samningsdrög og getum við aðstoðað þig við yfirlesturinn. Þegar málið er komið lengra er síðan gott að vera með sjálfstætt starfandi lögmann sér til aðstoðar. Talaðu líka við aðra íslenska höfunda sem hafa gert sambærilega samninga og fáðu ráð hjá þeim.

“Co-publishing”

Í raun má segja að nær allir samningar við forleggjara falli undir þennan flokk “Co-publishing” samninga, því að í þeim felst að höfundurinn heldur eftir hluta af höfundaréttinum sjálfur fyrir sig eða sitt eigið forlag.  Höfundarétturinn er þannig í sameign hans og forleggjarans.  Ef ekki er um að ræða „co-publishing“ samning, fær forleggjarinn allar tekjur af höfundaréttinum beint til sín, en greiðir síðan hluta þeirra áfram til höfundarins.

Tvöföld skipting höfundaréttarins

Í mörgum forleggjarasamningum og þá sérstaklega í bandarískum samningum á sér stað tvöföld skipting á tekjum. Þannig á sér fyrst skipting á höfundaréttinum hjá viðkomandi höfundarréttarsamtökum þannig að forleggjarinn fái sinn hluta „publisher´s share” og höfundurinn sinn hluta „writer´s share” en síðan skipti forleggjarinn aftur sínum hluta á milli sín og höfundarins. Oftast er þá skiptingin þannig að lagahöfundurinn fær fyrst 50% höfundahluta og svo er forleggjarahlutanum aftur skipt til helminga, þannig að lagahöfundurinn endar með 75% hluta en forleggjarinn 25%. Með þessu fer meiri velta í gegnum forleggjarann en ella, auk þess sem hann situr einhvern tíma á fjármununum og getur fengið af þeim fjármagnstekjur.

Beinir leyfissamningar stórra forleggjara – áhrif á höfundaréttarsamtök

Árið 2004 tilkynnti framkvæmdastjórn ESB að það áliti samning evrópskra höfundaréttarsamtaka um að veita tónlistarveitum leyfi sem næði yfir alla Evrópu á öllum verkum (bæði innlendra sem erlendra höfunda) takmarka samkeppni í Evrópu. Með þessari ákvörðun versnaði starfsumhverfi höfundaréttarsamtaka í Evrópu mikið og í stað þess að auðvelda leyfisveitingar til hagsbóta fyrir neytendur, urðu leyfisveitingar miklu flóknari.

Í kjölfarið gerðist það að stærstu forleggjarar heims, drógu til baka umboð sitt frá höfundaréttarsamtökum til að veita leyfi til tónlistarveita sem starfa yfir landamæri og hófu að veita slík leyfi sjálf. Þetta hefur gert það að verkum að þegar samtök eins og STEF innheimta leyfisgjöld frá t.a.m. Spotify þarf fyrst að draga frá innheimtu gjaldi – hlutfall streymis verka þessara stóru forleggjara. Í dag er þetta hlutfall um helmingur alls streymis. Má segja að með þessu hafi stóru forleggjararnir skilið höfundaréttarsamtökin eftir með þá innheimtu sem er erfiðust og skilar hlutfallslega minna.

Á sama tíma hafa höfundaréttarsamtök staðið fyrir ýmsum kostnaðarsömum aðgerðum til varnar ólöglegri dreifingu verka á netinu sem nýtist einna best þessum stóru forleggjurum, án þess þó að forleggjararnir taki á nokkurn hátt þátt í kostnaðinum.  Kemur þetta einna verst niður á litlum höfundaréttarsamtökum eins og STEFi sem starfa á mörkuðum sem þessir forleggjarar hafa lítinn áhuga á. Gott er að höfundar hafi þetta í huga þegar þeir velja sér forleggjara – og stuðli þannig ekki að frekari uppbroti markaðarins sem hefur neikvæð áhrif á samtök þeirra. Ómögulegt er að segja til um hvernig þróunin mun verða í framtíðinni, en ljóst er að hjólinu verður ekki snúið til baka að þessu leyti.

Útgáfusamningar

Hvað er útgáfusamningur?

Útgáfusamningur er samningur milli framleiðanda hljóðrits og flytjanda þar sem í grundvallaratriðum framleiðandinn fær rétt til að gefa út, þ.á.m. framleiða og dreifa plötu með tilteknum flytjanda eða flytjendum. (Athugið að útgefandi er ekki það sama sem á ensku nefnist „publisher“ og nefnt er tónlistarforleggjari á Íslensku, heldur er vísað á ensku til útgefanda sem „record label“ eða „record producer“. Frekari upplýsingar um forleggjara má finna í greininni hér að ofan

Algengast er að eignarétturinn á hljóðritinu sé hjá útgefandanum og eru þau réttindi hans nefnd „masterréttindi“, en slíkt er þó umsemjanlegt. Í seinni tíð er orðið algengara að flytjendur mæti með tilbúnar upptökur til útgefanda og hann komi lítið sem ekkert að upptökuferlinu. Um leið halda flytjendurnir þá masterréttindunum hjá sér og útgefandinn sér í raun eingöngu um framleiðsluna og síðan dreifinguna.

Útgáfusamningur er ekki samningur við höfund lags og/eða texta

Mjög mikilvægt er að gera sér grein fyrir að útgáfusamningur er samningur við flytjanda en ekki höfund lags og/eða texta. Með samningnum fær útgefandi í raun rétt til að búa til upptöku með rödd og/ eða hljóðfæraleik flytjanda. Í þessu sambandi skiptir ekki máli hvort flytjandinn er einnig höfundur lagsins eins og oft er, en þó alls ekki alltaf.  Samningurinn er alltaf við viðkomandi sem flytjanda en ekki sem höfund.

Leyfi höfundar fyrir útgáfu – NCB (Nordisk Copyright Bureau)

Útgefandinn þarf alltaf að tryggja sér sérstaklega réttinn til að nota tiltekið lag á plötunni og gerir hann það ekki með útgáfusamningnum, jafnvel þótt flytjandinn sé einnig höfundur. Til að fá réttinn til að gefa út lagið þarf útgefandinn að fá leyfi hjá höfundaréttarsamtökum í því landi sem að platan kemur út í. Um það gilda reglur viðkomandi samtaka og eru samtökin með sérstaka gjaldskrá fyrir útgáfu. Hér á landi annast NCB þessa leyfisveitingar fyrir hönd STEFs.  Ef ekki er sótt um slíkt leyfi telst útgáfan ekki vera lögleg.

Ábyrgð á mekanískum gjöldum

Mikilvægt er fyrir flytjanda að skoða hvað útgáfusamningur sem þeim er boðinn segir um ábyrgð á greiðslum útgefanda til höfunda, en slíkar greiðslur eru oft nefnd mekanísk gjöld „mechanical rights“ sem í raun þýðir réttur til eintakagerðar. Flytjandinn ætti að sjá til þess að það sé skýrt útgáfusamningnum, að það sé útgefandinn en ekki flytjandinn annist þennan nauðsynlega hluta útgáfunnar. Gjöld fyrir hinn mekaníska rétt eru ávallt greidd til höfundaréttarsamtaka í því landi þar sem platan er gefin út og hér á landi er það NCB (Nordisk Copyright Bureau) sem annast slíkt fyrir hönd STEFs.

Hvað er greitt til höfundar í útgáfu?

Það sem útgefandinn þarf að greiða í mekanísk gjöld fer eftir gjaldskrá höfundaréttarsamtaka í því landi þar sem útgáfan á sér stað. Á Norðurlöndunum er ein gjaldskrá  og samkvæmt henni greiðir framleiðandi hljóðrits 8,712% af heildsöluverði í höfundaréttargjöld. Af þessari upphæð tekur NCB lága umsýsluþóknun áður en úthlutun á sér stað til höfunda. Almenna reglan er sú að greitt er fyrir öll framleidd eintök nema um sé að ræða útgefanda með góða viðskiptasögu og stöðuga útgáfu. Getur hann sótt um að vera með svokallaðan „standard“ samning við NCB sem veitir honum þá rétt til að greiða einungis af seldum eintökum, en á móti tekur hann á sig ýmsar skuldbindingar s.s. um endurskoðun NCB á bókhaldi, greiðslu tryggingar o.fl.

Eigin útgáfa

Ef höfundur er jafnframt útgefandi, getur hann sjálfur gefið út  allt að 5000 eintök án þess að greiða höfundaréttargjöld af útgáfunni í gegnum NCB, að uppfylltum neðangreindum skilyrðum. Er þetta nefnt „eigin útgáfa“ (e.related party recording), en greiða þarf umsýslugjald.

  • Útgefandi (sá sem ber ábyrgð á útgáfu hljóðritsins) verður einnig að vera laga- og textahöfundur allra laganna á hljóðritinu. Ef útgefandi á eitt eða fleiri lög og jafnframt texta sjálfur, en gefur einnig út efni eftir aðra, þarf hann að greiða af útgáfunni í heild.
  • Ef tveir eða fleiri höfundar eiga saman lögin á hljóðritinu geta þeir gefið sameiginlega út hljóðritið og er þá einnig hægt að veita undanþágu frá höfundaréttargjöldum.
  • Ef hljóðritið er framleitt undir sérstöku vörumerki eða af lögaðila (fyrirtæki) verður það að vera að fullu í eigu höfundarins.

 

Samningar útgefanda um hljóðsetningu

Í útgáfusamningum er venjulega ákvæði sem veitir útgefanda rétt til að semja um notkun þriðja aðila á á útgefnu hljóðriti, eða svokallað „third party licensing“.  Algengustu leyfi til þriðja aðila eru vegna auglýsingagerðar eða vegna hljóðsetningar kvikmynda og annars sjónvarpsefnis.  Framleiðandi slíks efnis þarf ávallt tvenns konar leyfi áður en framleiðsla getur hafist, í fyrsta lagi þarf hann leyfi höfundar til að nota lagið sjálft oft nefnt „publishing share“ og síðan þarf hann leyfi masterrétthafa til að fá að nota tiltekna útgáfu eða flutning lagsins.  Í útgáfusamningnum semur útgefandinn við flytjandann um að geta samið um slík leyfi fyrir hönd flytjanda og síðan að greiða flytjanda tiltekinn hlut af því. Hversu hátt hlutfall flytjandinn fær af slíkum tekjum er samningsatriði en algengt er að þetta skiptist til helminga. Í þessu leyfisferli byrjar framleiðandinn venjulega á að semja fyrst við höfundinn um tiltekna greiðslu og síðan fari útgefandinn fram á sambærilegan samning vegna masterréttinda.

Gæti uppgjörið þá verið eitthvað á þessa leið: (Athugið að fjárhæðir eru eingöngu settar fram í dæmaskyni.)

  • Heildargreiðsla vegna hljóðsetningar tiltekins lags kr. 200.000 sem skiptist á eftirfarandi hátt:
  • Greiðsla til höfunda (publisher share) kr. 100.000
  • sem afturgetur skipst á milli forleggjara og höfunda skv. ákvæðum forleggjarasamnings (e. publishing agreement).
  • Greiðsla fyrir masterréttindi kr. 100.000 sem skiptist síðan aftur í tvennt:
  • Greiðsla til útgefanda kr. 50.000  (50% af masterréttindum).
  • Greiðsla til flytjanda kr. 50.000  (50% af masterréttindum).

 

Skipting sölutekna á milli útgefanda og flytjanda

Útgáfusamningar eru mjög misjafnir þegar kemur að skiptingu sölutekna á milli útgefanda og flytjanda.  Í því sambandi skiptir meginmáli hvort útgefandinn hefur kostað upptökur eða greitt eitthvað fyrirfram til flytjanda (e. advance). Í slíkum tilvikum, tekur útgefandinn oft hærra hlutfall sölutekna til sín, eða að hann byrjar á því að ná til baka fjárhæð sem nemur fyrirframgreiðslunni áður en hann byrjar að skipta tekjum með flytjanda. Í þessu sambandi skiptir einnig máli hvort útgefandinn skuldbindi sig að setja tiltekna fjármuni í markaðssetningu og / eða hvort hann taki þátt í t.d. gerð myndbanda við lögin eða taki þátt í kostnaði við aðra kynningu eins og tónleikaferðir flytjanda.

Hér á Íslandi má segja að tvo módel séu algengust.  Annars vegar að sölutekjum sé skipt til helminga eftir að útgefandi hefur náð inn fyrir tilteknum kostnaði. Þá tíðkast einnig að útgefandi greiði flytjanda 30% sölutekna að frádregnu umbúðagjaldi fyrir fyrstu eintökin en sú tala hækki síðan með aukinni sölu og er þá ekki dreginn frá neinn annar kostnaður útgefanda áður en skiptingin á sér stað.  Má segja að seinni leiðin sé mun gegnsærri og þarf flytjandi þá ekki að hafa áhyggjur af þeim kostnaði sem útgefandi leggur í markaðssetningu o.fl., en fyrri leiðin getur hugsanlega gefið meira af sér ef kostnaði er haldið í lágmarki. Eftirlit með kostnaði getur þó verið erfitt fyrir flytjendur og ef slík leið er farin skiptir máli að útgefandi geti ekki lagt út fyrir kostnaði án samþykkis flytjanda nema að mjög takmörkuðu leyti. Báðar þessar leiðir eiga helst við ef útgefandinn annast eingöngu dreifingu og flytjandinn á masterréttindin en ekki útgefandinn.  Ef svo er ekki, getur hlutdeild flytjanda verið enn lægri eða allt frá 16-25% og er algengt að sjá slíkar tölur í erlendum útgáfusamningum.

Aðalflytjendur – aukaflytjendur

Útgáfusamningar eru venjulega gerðir við tiltekna söngvara eða einleikara. Eru þeir svokallaðir aðalflytjendur á viðkomandi hljóðriti.  Til að hljóðritið verði að veruleika þarf þó langoftast að kalla til bakraddarsöngvara og meðleikara. Hins vegar eru venjulega ekki gerðir sérstakir útgáfusamningar við þessa aðila, heldur fá þeir greidda eingreiðslu fyrir þann tíma sem þeir setja í verkefnið, burtséð frá sölu eða tekjum af viðkomandi hljóðriti.  Ef um er að ræða upptökur á verkum heillar hljómsveitar teljast meðlimir hennar venjulega allir aðalflytjendur og er þá gerður einn útgáfusamningur við þá sameiginlega.

Einkaréttur útgefanda

Eitt af því sem samið er um í útgáfusamningi, er einkaréttur á að gefa út hljóðritið í tiltekinn tíma, sem oft er nokkur ár.  Ef útgefandinn stendur ekki við sinn hluta samningsins og platan kemur aldrei út, getur flytjandinn orðið fyrir allnokkru tjóni, enda er hann bundinn við að gefa ekki út þessi sömu verk sjálfur eða með aðstoð annars útgefanda á gildistíma samningsins.  Er því gott að í samningnum komi fram skýrt að útgefandinn skuldbindi sig til að gefa út plötuna innan tiltekins tíma frá því að masterinn er tilbúinn, að öðrum kosti falli samningurinn niður.  Er þetta nefnt „release commitment“ á ensku.

Ef útgefandinn er eigandi mastersins og útgefið upplag sem gefið var út í byrjun er uppselt, getur sú staða komið upp að hljóðrit verði ófáanleg, enda ólíklegt að útgefandi sjái nægan fjárhagslegan ávinning til að fara út í endurútgáfu og dreifingu. Hins vegar er það e.t.v. vilji flytjanda að efnið sé áfram fáanlegt auk þess sem hann sjálfur getur hugsanlega sjálfur haft af því ávinning að selja það beint til neytenda s.s. á tónleikum sem hann heldur.  Til að koma í veg fyrir þessa stöðu er gott að flytjandi og útgefandi ræði um þetta við gerð útgáfusamningsins og semji þá annaðhvort um skyldu útgefanda að efnið sé fáanlegt eða veiti flytjanda heimild til að endurútgefa það að ákveðnum tíma liðnum og þá á sinn kostnað.

Er upptökustjóri útsetjari nútímans?

Að öllum hljóðritum koma upptökustjórar en hins vegar er hlutverk þeirra eins misjafnt og þeir eru margir. Stundum útvegar útgefandinn upptökustjóra, stundum eru flytjendurnir sínir eigin upptökustjórar og stundum finnur flytjandinn upptökustjóra til að vinna með sér.  Sumir upptökustjórar taka þátt í hinu skapandi ferli við hljóðritunina en aðrir fá fullmótað efni til að vinna með.  Allt að einu er samið við upptökustjórann um hans verkþátt og greiðslu fyrir það og fer það eftir útgáfusamningnum hvort sá kostnaður fellur á flytjanda eða útgefanda.

Ef upptökustjórinn tekur þátt i hinu skapandi ferli, getur myndast ástæða til að skoða hvort hann fái hlutdeild í höfundarétti verksins. Slíkt gerist þó aldrei sjálfkrafa heldur verða upprunalegir höfundar verksins ávallt að samþykkja hlutdeild annarra eins og upptökustjóra eða útsetjara í verkinu. Algengast er þá að upptökustjórinn fái 1-2 punkta af punktum lagahöfunda, en allur gangur er þó á slíku.(Lagið í heild telur 12 punkta). Í þessu sambandi getur skipt máli hver upptökustjórinn er og orðspor hans. Til að geta átt hlutdeild í verkinu telst almennt ekki nægilegt að upptökustjórinn breyti tóntegund, eða umskrifi verkið fyrir nýtt hljóðfæri eða vinni það sem almennt telst „handavinna“ í þessum geira. Hlutdeild upptökustjórans nær þó ávallt eingöngu til hinnar hljóðrituðu útgáfu en ekki upphaflegrar lagasmíðar ef hún er frábrugðin hinni hljóðrituðu útgáfu. Ef um slíkt er að ræða er mikilvægt að aðgreina þessar tvær mismunandi útgáfur verksins við skráningu hjá STEFi.

Dreifingarsvæði

Í útgáfusamningi er ávallt samið um hversu stórt það svæði er sem einkaréttur útgefandans nær til. Ef samið er við einhvern af „stóru“ útgáfufyrirtækjunum í Bandaríkjunum má gera ráð fyrir að samningurinn nái til alls heimsins, enda eru þessi fyrirtæki með mjög víðtækt dreifingarnet. Minni útgáfufyrirtæki gera hins vegar oft samninga um tiltekið dreifingarsvæði t.d. Ísland eingöngu eða nokkur lönd eða jafnvel stærri svæði eins og alla Evrópu og Bandaríkin. Slíkt getur verið skynsamlegt fyrir flytjendur ef þeir eiga sjálfir masterinn þar sem þeir geta þá fundið aðra dreifingaraðila fyrir hljóðritið á þeim svæðum sem upphaflegur útgefandi gefur hljóðritið út.  Ekki er gott að lenda í því að vera búinn að semja um einkarétt á útgáfu á stóru svæði ef viðkomandi útgefandi / dreifingaraðili hefur ekki þau dreifingarnet og tengsl sem til þarf á öllu svæðinu.

Úthlutun til flytjenda á flutningsréttartekjum  – Hljóðrit.is

Við spilun á hljóðriti opinberlega myndast réttur til innheimtu leyfisgjalds hjá flytjanda og útgefanda. Hér á landi fer Samband flytjenda og hljómplötuframleiðenda – SFH með þennan rétt. (http://sfh.is/ (Opnast í nýjum vafraglugga)) Ekki er nauðsynlegt fyrir flytjendur að vera meðlimir í samtökunum til að eiga rétt á greiðslu fyrir flutning frá þeim en útgefendur verða að sækja um aðild að samtökunum. Samkvæmt alþjóðasáttmálum skiptist greiðsla vegna flutnings síðan til helminga milli framleiðanda annars vegar og flytjenda hins vegar.

Til þess að hægt sé að tengja saman flytjendur við einstök hljóðrit verður útgefandi þeirra þó að skrá hljóðritin á www.hljodrit.is  og er skráning hljóðritsins forsenda þess að flytjendur geti fengið úthlutað frá samtökunum. Erlendis þekkist að samið sé um að upptökustjóri fái hlutdeild í þessum tekjum flytjenda.

Milli STEFs og SFH er í gildi samstarfssamningur þar sem STEF tekur að sér að innheimta tiltekin gjöld fyrir SFH, er þar aðallega um að ræða innheimtu hjá smærri viðskiptavinum sem leika hljóðrit opinberlega, eins og veitingastaðir og verslanir.  STEF úthlutar hins vegar ekki þessum tekjum sem það innheimtir fyrir SFH, heldur gerir SFH það sjálft og til flytjanda í gegnum FÍH og önnur félög þeirra.

Rafræn dreifing

Rafræn dreifing hljóðrita verður æ mikilvægari. Í útgáfusamningum er ávallt kveðið á um til hvers konar miðla útgáfan eða dreifingin nái og hvort um sé að ræða útgáfu á CD, LP með eða án rafrænnar dreifingar verkanna á plötunni.  Oft er samið um að sama skipting tekna gildi milli útgefanda og flytjanda af tekjum af rafrænni sölu eins og annarri sölu, en slíkt er þó alls ekki algilt.  Stærri útgefendur eru venjulega með beina samninga við helstu rafrænu tónlistarveiturnar eins og t.d. Spotify og spara sér þar með að fara í gegnum milliliði rafrænnar dreifingar hljóðrita, svokallaða „aggregators“. Þeir sem gefa út efni sitt sjálfir þurfa hins vegar að reiða sig á þessa milliliði sem ýmist taka tiltekna prósentu af tekjum sem í gegnum þá fara eða eingreiðslu fyrir hvert verk sem þeir dreifa rafrænt.

Útgefandinn tekur við tekjum af streymi og rafrænni sölu frá tónlistarveitum og skiptir þeim síðan á milli sjálfs síns og viðkomandi flytjanda. (Samkvæmt upplýsingum frá Spotify segjast þeir greiða 57% tekna sinna til útgefanda og flytjenda).  Höfundar verka á tónlistarveitum fá hins vegar greitt fyrir streymi og rafræna sölu í gegnum STEF.

Heimild til framsals

Í útgáfusamningum er oft samið um framsalsheimild útgáfunnar á réttindum skv. samningnum. Getur slíkt verið nauðsynlegt fyrir útgáfuna t.d. vegna samruna eða sölu útgáfunnar. Slíkir atburðir geta þó haft veruleg áhrif einnig á flytjandann og er rétt að hann hugi að því að tryggja sína stöðu einnig við slíkt framsal, þannig að hann hafi þá heimild til að segja upp samningnum. Slíkt getur t.d. verið mjög mikilvægt ef gjaldþrot verður hjá útgáfufyrirtækinu eða það hættir starfsemi án þess að um forlegt gjaldþrot er að ræða.

Þegar útgáfusamningur er undirritaður er það venjulega vegna þess að einhver hjá útgáfunni hefur trú á þér og þinni tónlist og vill vinna með þér að framgangi ferils þíns. Ef viðkomandi aðili hættir störfum hjá útgáfunni, hvort sem að slíkt gerist við sölu útgáfunnar til annars fyrirtækis eða hann ákveður að hætta að eigin frumkvæði getur skipt máli að flytjandinn tryggi sér í útgáfusamningnum að hann geti ef þessi lykiltengiliður hans við fyrirtækið hættir störfum, þá um leið lokið samstarfinu við útgáfufyrirtækið. Mörg dæmi eru til um að þegar sá aðili sem trúði á tónlistarmanninn hætti störfum hafi forsendur samstarfs breyst mjög til hins verra fyrir flytjandann og hann getur átt það á hættu að vinna við hans feril sé ekki lengur forgangsatriði og hann þannig læsist inni í samstarfi sem er ekki að gefa það af sér sem á var stefnt í upphafi.

Ábyrgð flytjanda

Í útgáfusamningum ábyrgist flytjandi venjulega að hann hafi fullt umboð til að undirrita samninginn, þ.e.a.s. að þeir séu ekki þá þegar samningsbundnir annarri útgáfu. Þá skuldbindur flytjandi sig venjulega til að taka þátt í kynningarstarfsemi á plötunni s.s. að fara í viðtöl, heimila myndbirtingar og annað kynningarefni og jafnvel fara í tónleikaferðir. Um kostnað vegna slíkra ferða þarf þá að semja sérstaklega og ef hann er greiddur af útgáfunni getur útgáfufyrirtækið dregið kostnaðinn af sölutekjum flytjanda, þannig að mjög mikilvægt er að útgáfufyrirtækið hafi samráð við flytjendur áður en ákvarðanir eru teknar um útgjöld.

Hvað gerist ef einhver í hljómsveitinni hættir í miðju útgáfuferli?

Ef hljómsveit gerir útgáfusamning sem ein heild er ekki óalgengt að útgefandinn áskilji sér rétt til að rifta samningi hætti einhver í hljómsveitinni á gildistíma samningsins. Ef slíkt gerist má gera ráð fyrir að flytjendur þurfi að endurgreiða fyrirframgreiðslur frá útgefanda. Mikilvægt er að huga að því að í slíkum tilvikum sé ekki hægt að krefja hvern flytjanda fyrir sig um endurgreiðslu á hærri fjárhæð en hann fékk sjálfur, þannig að einstakir hljómsveitarmeðlimir sitji ekki uppi með skuldir vegna fyrirframgreiðslu til annarra hljómsveitarmeðlima. Sama á við um samninga sem hljómsveitir gera í einu lagi við forleggjara (e. publishera). Vitum við um tilvik hér á landi þar sem einstakir hljómsveitarmeðlimir sem hafa farið út í árangursríkan sólóferil eftir eða samhliða því að spila í hljómsveit, hafi séð lítið af peningum frá forleggjurum vegna endurgreiðslu á fyrirframgreiðslum til annarra hljómsveitarmeðlima.

Kynningareintök – eintök til rétthafa – gefins og til sölu t.d. á tónleikaferðum

Í útgáfusamningi þarf að semja um hversu mörg eintök flytjendur fái til sín og sem þeir geta nýtt í eigin þágu eða til kynningar. Geta það t.d. verið 50 eintök endurgjaldslaust eða 100 eintök á kostnaðarverði. Þá er einnig samið um hversu mörg eintök útgefandinn sjálfur getur gefið eða nýtt í kynningarstarfsemi en af þeim eintökum greiðir hann flytjendum ekki sölutekjur. Hvað varðar greiðslu höfundaréttargjalda af kynningareintökum, eru það reglur NCB að hægt er að merkja allt að 15% upplags sem kynningareintök, en af þeim eru þá greidd lágmarkshöfundaréttargjöld.

Mikilvægt er einnig að flytjendur semji einnig við útgefanda um á hvaða verði þeir fá afhenda diska til áframhaldandi sölu, en fyrir marga flytjendur er sala geisladiska á tónleikum mikilvægur tekjupóstur. Af þeim diskum fá þeir þá bæði flytjendalaun svo og smásöluálagningu eins og aðrir endursöluaðilar og því skiptir það máli að flytjendur fá diskana á eins hagstæðu verði og hægt er frá útgefandanum.

Listrænt frelsi

Óalgengt er hér á landi að útgefendur skipti sér að listrænu innihaldi plata sem þeir gefa út. Slíkt er þó þekkt erlendis, þar sem t.d. samið er um að útgefandinn hafi lokaákvörðun um hvaða lög fara á tiltekna plötu, hvort og hvernig myndbönd eru gerð og hvernig mastering og remix eru höndluð og jafnvel hvernig útlit flytjanda á að vera og hans ímynd. Ef flytjendur eru einnig höfundar þeirra verka sem þeir flytja eru þeir venjulega í mun betri samningsaðstöðu hvað þetta varðar og ólíklegra að útgefandinn setji höft á þeirra listræna frelsi.

Ef þig vantar upplýsingar, ekki hika við að hafa samband

10 + 1 =

Heimilisfang

Laufásvegur 40

101 Reykjavík.

 

Hafa samband

Sími: (+354) 561 6173

E-mail info(@)stef.is

 

Opnunartími skrifstofu

Virkir dagar frá:

10:00 til 12:00 & 13:00 til 15:00