TÓNLIST Í AUGLÝSINGUM

Um hljóðsetningu

Við gerð auglýsinga á sér stað það sem kallað er hljóðsetning (stundum nefnt tónsetning), þ.e.a.s. skeytt er saman tónlist og auglýsingatexta — og mynd, þegar um myndmiðil er að ræða. Í raun svipað og við gerð sjónvarpsþátta og kvikmynda.

Almennt þarf leyfi rétthafa fyrir hljóðsetningu.

Huga þarf að að því hverjir eru rétthafarnir. Skipta má rétthöfum í tvo hluta, annars vegar er það höfundahluti (e. publishing), hins vegar flutningshluti (e. master). Seinni hlutinn skiptist síðan í tvennt, annars vegar flytjandinn, hins vegar eigandi hljóðritsins, þ.e.a.s. útgefandinn. Hafa ber í huga að oft skarast þessir hlutar, því flytjendur eru oft höfundar líka, í sumum tilfellum einnig útgefendur.

Ef nota á áður útgefið lag, þá þarf leyfi allra aðila. Ef framleiðandi ákveður hins vegar að taka lag upp aftur, gera nýja útgáfu af því, þá þarf einungis leyfi höfundanna.

Ofangreint á að sjálfsögðu eingöngu við svo lengi sem bæði lagið og hljóðritið njóta ennþá höfundaverndar. 

Hver ræður?

Hafa skal í huga, að STEF fer ekki með umboð höfunda til að veita leyfi fyrir notkun tónlistar í auglýsingum. Það þarf því að fá leyfi hjá höfundunum sjálfum (eða öðrum rétthöfum, eins og erfingjum eða tónlistarforleggjurum (e. publishers), ef slíkur á hlutdeild í lagi, sem er þó sjáldgæft hérlendis, en algengt þegar um erlend lög er að ræða.

Almennt er gengið út frá því að útgefandi hafi heimild flytjenda til að semja um notkun hljóðrits í auglýsingu. Það er síðan á ábyrgð útgefandans að deila greiðslum fyrir master-hlutann með flytjanda, skv. ákvæðum útgáfusamnings, en venjulega er búið að kaupa upp rétt aukaflytjenda á hljóðritum.

Verðlagning – hvað skiptir máli?

Mikilvægt er að hafa í huga að hvert lag/hljóðrit getur einungis verið notað einu sinni á nokkurra ára fresti í auglýsingu. Þannig að þegar eitt fyrirtæki hefur notað lagið, þá er lítill áhugi á því af hálfu annarra. Þetta þarf að hafa í huga varðandi verðlagningu.

Verðlagning getur verið mjög mismunandi, það fer m.a. eftir því:

• Hvaða fyrirtæki er um að ræða og eðli auglýsingarinnar?
• Hversu þekkt er lagið?
• Hver er notkunartíminn?

Heimildarlaus notkun

Dómstólar hafa dæmt skaðabætur vegna heimildarlausrar notkunar tónlistar í auglýsingum.

Varðandi fjárhæð bóta er líklegt að dómstólar muni horfa til þess sem segir í greinargerð með uppfærðu frumvarpi til höfundalaga, en þar segir að eðlilegt sé að miða bætur að álitum (ef ekki er hægt að sanna fjárhagslegt tjón) við hæfilegt endurgjald, að viðbættu álagi vegna frekara tjóns brotaþola eða hagnaðar hins brotlega.

Þá segir greinargerðin að þetta álag sé jafnhátt hinu hæfilega endurgjaldi, þannig að bætur nemi alls tvöföldu endurgjaldi fyrir lögmæt not.

Um túlkun framsals

Gott er að hafa í huga, að sé samningur á milli framleiðanda auglýsingar og tónhöfundar óskýr, þá er hann venjulega túlkaður af dómstólum einstaklingnum í hag.

Einkaréttur fylgir ekki með, nema um hann sé sérstaklega samið skv. 1. mgr. 32. gr. höfundalaga.

Ef heimild er veitt um óákveðinn tíma, þá skal talið að hún gildi ekki lengur en þrjú ár skv. 2. mgr. 32. gr. höfundalaga.

Samfélagsmiðlar

Samfélagsmiðlar bjóða margir upp á nk. „tónlistarbanka“, til að auðvelda notendum að setja tónlist með upphlöðnum myndskeiðum. Eins og önnur höfundaréttarsamtök, þá hefur STEF samning við helstu samfélagsmiðla vegna þessa og fær greitt fyrir slíka notkun.

TikTok

Skýrt er að í notendaskilmálum er eingöngu leyfð notkun tónlistar úr „tónlistarbankanum“ fyrir einstaklinga, enda sé notkunin ekki í hagnaðarskyni. Í skilmálum segir: „Sounds are made available to individual users to include in their videos, so long as the videos are only for personal entertainment and non-commercial purposes.“

Þá er skýrt að ekki er hægt að breyta tónlistinni eða nota hana eina og sér og hana megi ekki setja í samhengi við ólöglega starfsemi eða í tengsl við stjórnmál, nema án sérstaks samþykkis rétthafa.

TikTok er reyndar einnig með sérstakt „commercial music library“, sem fyrirtæki geta nýtt sér – þó einungis inn á þessum eina miðli.

Ekki er hægt að hlaða upp tónlist á TikTok nema hafa öll réttindi til slíks.

Ekki hægt að vera með sk. „live stream“ þar sem tónlist heyrist, nema hafa öll réttindi til slíks.

Meta (Facebook og Instagram)

Líkt og með TikTok, þá er það skýrt í notendaskilmálum Meta, að notkun tónlistar úr þeirra „tónlistarbanka“ er eingöngu fyrir einstaklinga og er ekki leyfð í hagnaðarskyni.

Afleiðingar leyfisleysis

Til eru nokkrir íslenskir dómar um notkun tónlistar í auglýsingum, þar sem bætur hafa verið dæmdar til handa tónhöfundum, en enn sem komið er hafa þó ekki fallið dómar hér á landi vegna notkunar auglýsinga á samfélagsmiðlum sérstaklega.

Fjölmörg erlend fordæmi eru þó til um dómsmál vegna óleyfilegrar notkunar fyrirtækja á tónlist á samfélagsmiðlum. Er of langt mál að telja slík dæmi upp, en undantekningarlaust hafa dómar fallið rétthöfum í vil, enda enginn vafi á því í notkunarreglum viðkomandi miðla, að tónlistarnotkun er einungis ætluð einstaklingum og ekki í hagnaðarskyni, eins og fyrr segir.

Vert er að geta þess, að í þeim málum sem höfðuð hafa verið í Bandaríkjunum hefur almennt verið farið fram á 150.000 USD fyrir hvern „póst“, en sú upphæð er hámark staðlaðra bóta vegna verka sem skráð eru hjá bandarísku höfundaréttarstofnuninni, en með því að nota þessar stöðluðu bætur, þá þarf ekki að sanna tjónið sérstaklega.

Það getur því verið dýrkeypt fyrir auglýsendur að nota tónlist í hagnaðarskyni án leyfis.