Tónlist er mikils virði
Hvað er og til hvers er STEF?
STEF eru samtök tón- og textahöfunda.
Hlutverk STEFs er að varðveita og efla höfundarétt á sviði tónlistar og vekja athygli á virði hennar í mannlífinu. Fyrir hönd rétthafa veitir STEF leyfi til opinbers flutnings tónlistar, innheimtir gjöld skv. verðskrá fyrir fjölbreytta notkun tónlistar sem flutt er opinberlega. Viðskiptavinir STEFs eru m.a. útvarps- og sjónvarpsstöðvar, tónlistarveitur, tónleikahaldarar, verslanir, veitingahús, hárgreiðslustofur og heilsuræktarstöðvar, svo eitthvað sé nefnt.
Sagan á bakvið fyrsta „STEFið“
Tilurð skipulagðra höfundaréttarsamtaka bar að með einstökum og nær ævintýralegum hætti. Nokkrir franskir tónhöfundar komu saman til að snæða kvöldverð á einum þekktasta skemmtistað Parísarborgar. Þeir drukku allfast og snæddu vel, en er kom að reikningsskilum skorti með öllu skotsilfur til greiðslu veislufanga og var því að vonum illa tekið af staðarhaldara. Í þessum vandræðum skaut þeirri hugmynd upp í huga eins hinna gógðlöðu höfunda, að ekki væri þörf á að greiða fyrir veitingarnar þar eð nokkur af tónverkum þeirra hefðu verið leikin á veitingastanum þá um kvöldið og því lægi ljóst fyrir að tónskáldin ættu rétt á greiðslu fyrir afnot þeirra, sem ekki væri lægri en skuld þeirra við gestgjafann fyrir veitingarnar.
Höfðaði gestgjafinn síðan mál gegn þeim félögum. Hann tapaði því algerlega á grundvelli höfundalaga, sem sett höfðu verið í Frakklandi á árunum 1791-1793, en verið að mestu dauður bókstafur fram að þessu. Þar með var teningunum kastað og baráttan í Frakklandi fyrir viðurkenningu höfunda á rétti til greiðslu fyrir flutning verka þeirra hafin af fullum krafti. Í framhaldi af þessum dómi og fleiri dómum, sem féllu á svipuðum tíma, stofnuðu frönsk tónskáld og útgefendur fyrsta „STEFið“, SACEM, á árinu 1851.
- Fróðleiksmoli úr bókinni Þú skalt ekki stela, eftir Sigurð Reyni Pétursson, sem gefin var út á 50 ára afmæli STEFs 1998. Myndin að neðan er skoptúlkun Árna Elfars á atburðinum sem leiddi til stofnunar fyrsta „STEFsins“. Árni var ekki síður fimur músíkant en teiknari og má þess til gamans geta, að söngkonan Bríet Ísis Elfar er afabarn Árna.
Heildartekjur STEFs 2025 um 1,5 milljaður
Aðalfundur STEFs var haldinn 21. maí og var nýkjörnu fulltrúaráði þar kynntur ársreikningur fyrir 2025 og hann samþykktur.
Úthlutun STEFs til rétthafa, innlendra sem erlendra, nam um 964 milljónum króna í fyrra, en heildartekjur árið 2025 námu um 1,5 milljarði, sem er tæp 20% aukning frá fyrra ári.
Árs- og gagnsæisskýrslu 2025-26 er hægt að sjá með því að smella hérna, en auk lykiltalna úr rekstri er þar er að finna fjölmargar fréttir og fróðleik frá starfsárinu. Ársreikning STEFs 2025 er að finna hérna.
Forsíðu ársskýrslunnar prýðir Björgvin heitinn Halldórsson, sem á hartnær 60 ára ferli hljóðritaði hátt í þúsund lög.
Kostir þess að vera meðlimur í STEF
STEF eru frjáls félagasamtök sem eru eingöngu í eigu höfunda og stjórnað af höfundum. Þau eru ekki rekin í hagnaðarskyni. Allar innheimtar tekjur fara til úthlutunar, eftir að rekstrarkostnaður hefur verið greiddur. Fyrir utan þá hefðbundnu starfsemi STEFs, að annast innheimtu höfundaréttargjalda og úthluta þeim til rétthafa, geta þeir rétthafar sem afhent hafa STEFi umboð sitt fengið ýmsa viðbótarþjónustu hjá STEFi.
Fleiri kostir þess að vera meðlimur STEFs:
- Einfalt að skrá verk.
- Einfaldar og auðskiljanlegar skilagreinar v. úthlutanna.
- Aðgangur að upplýsingum um skráningu verka og úthlutanir á „Mínum síðum“.
- Stuttar boðleiðir — auðvelt að ná í rétta fólkið — persónuleg þjónusta — samskipti á íslensku — aðstoð við skráningu o.fl.
- Greiðsla höfundaréttargjalda er á einum stað fyrir opinberan flutning og eintakagerð (s.k. „mekanísk“ réttindi). Utan Norðurlandanna fara oft mismunandi samtök með þessi réttindi, eða að viðkomandi verður að vera með tónlistarforleggjara (e. publisher) til að allar greiðslur fyrir mekanísk réttindi skili sér.
- Aðild að STEFi tryggir einnig greiðslur erlendis frá í gegnum erlend systursamtök STEFs, svo og frá alþjóðlegum tónlistarveitum á borð við Spotify, YouTube o.fl.
- Öll verk meðlima STEFs fara sjálfkrafa í alþjóðlegan gagnagrunn, sem tryggir öruggar greiðslur frá opinberum flutningi erlendis.
- Formleg aðild að STEFi greiðir fyrir því að höfundum berist greiðslur vegna streymis á tónlistarveitum.
- STEF býður meðlimum reglulega upp á ýmiss konar fræðslufundi og námskeið.
- Meðlimum býðst lögfræðileg ráðgjöf, s.s. vegna samningsgerðar um tónlist í kvikmyndum, auglýsingum og vegna samninga við útgefendur og tónlistarforleggjara. Í flestum öðrum samtökum hafa tónlistarforleggjarar mikil ítök og því er ekki hægt að veita slíka þjónustu. Ráðgjöf er einnig veitt vegna hugsanlegra brota á sæmdarrétti.
- Sjóðir STEFs veita styrki til nýrrar útgáfu, til útgáfu nótna og útsetninga og til tónleikaferða erlendis, svo og vegna þátttöku í lagahöfundabúðum. Þá veitir STEF einnig styrki til tónsmíða í gegnum sameiginlega sjóði með RÚV, Sýn og kirkjunni, svo og til að semja stærri verk.
- STEF úthlutar alls 14 sinnum á ári til höfunda.
Formenn STEFs í gegnum tíðina
Framan af var Tónskáldafélag Íslands (TÍ) eina aðildarfélag samtakanna og sáu framámenn þess jafnframt um stjórn STEFs. Fljótlega eftir stofnun Félags tónskálda og textahöfunda (FTT) öðlaðist það félag formlega aðild að STEFi og upp frá því skiptu oddvitar félaganna tveggja reglulega með sér stjórnarformannsembættinu. Smám saman þróuðust mál þannig að skipt var á tveggja ára fresti, samhliða kosningum til fulltrúaráðs.
Jón Leifs
1948-50, 1952-68
Jón Þórarinsson
1950-52
Skúli Halldórsson
1968-86, 1987-88
Magnús Eiríksson
1986-87, 1988-89
Atli Heimir Sveinsson
1989
Áskell Másson
1989-90, 1991-92, 1994-96
Valgeir Guðjónsson
1990-91
Magnús Kjartansson
1992-94, 1996-98, 2000-02,
2004-06
Kjartan Ólafsson
1998-00, 2002-04,
2006-08, 2010-12, 2014-16
Jakob Frímann Magnússon
2008-10, 2012-14, 2016-18
Þórunn Gréta Sigurðardóttir
2018-2020
Bragi Valdimar Skúlason
2020-2024, 2026-
Páll Ragnar Pálsson
2024-2026
Meðlimir STEFs fá alþjóðlegt höfundanúmer (s.k. IPI-númer) sem er nauðsynlegt til að fá úthlutað fyrir opinberan flutning verka þeirra erlendis. Á þetta jafnt við um flutning í útvarpi/sjónvarpi, á tónleikum, sem og á tónlistarveitum (streymi), en samningar og samstarf STEFs við liðlega 70 erlend systursamtök tryggja flæði fjármuna á milli samtaka, sem hver um sig innheimta á sínu svæði og úthluta síðan til þeirra samtaka sem viðkomandi höfundar tilheyra.
* Hér geturðu kynnt þér aðildarsamninginn áður en þú skráir þig með rafrænum skilríkjum.
* Útskýringar og leiðbeiningar um aðildarsamning að STEFi.